ဂျက်စတင်းချိန်းဘားစ်၊ စိမ့်စမ်းအေး၊ ဟယ်လင်မာရီယာကူး၊ အလင်းနှင့် နွေကံ့ကော် | Click here to read this article in English.

Cite as: 
ဂျက်စတင်းချိန်းဘားစ်၊ စိမ့်စမ်းအေး၊ ဟယ်လင်မာရီယာကူး၊ အလင်းနှင့် နွေကံ့ကော်၊ (၂၀၂၆)၊ အာဏာဇာတ်ခုံပေါ်က မိုခါမုန်တိုင်း ဥတုကပ်ဘေးဆိုက် မြန်မာပြည်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အပြိုင်တည်ထောင်မှု၊ လွတ်လပ်သော မြန်မာ့ သုတေသန ဂျာနယ်၊ ၇။ https://ijbs.online/?page_id=5668

အကျဉ်းချုပ်

ဤဆောင်းပါးသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ကို အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေခဲ့သော အဆင့် (၅) ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းဖြစ်သည့် မိုခါမုန်တိုင်းအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများကို လက်ရှိဖြစ်ပွား နေသော နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခနှင့် ရာသီဥတုအကျပ်အတည်း၏ နောက်ခံအခြေအနေထဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်လေ့လာဆန်းစစ်ထားသည်။ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး အကြမ်းဖက်မှုများဖြင့် ပြိုကွဲနေသည့် ကာလအတွင်း စစ်တပ်၏ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) အပါ အဝင် နိုင်ငံတော်ကဲ့သို့ အခရာကျသော အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) တို့က ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရာ နိုင်ငံ၏ ကြမ်းတမ်းသော တစ်ဆစ်ချိုးနိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲအတွင်း  ကွဲပြားသော နိုင်ငံတည်ဆောက် မှုပုံစံများကို များစွာထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။ ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်မှုများကို နိုင်ငံ တည်ဆောက်ရေးအဖြစ် အမျိုးမျိုးသောအဖွဲ့အစည်းများက အသုံးချမှုကို ကျွန်ုပ်တို့ လေ့လာသုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ မီဒီယာများ၏ ဖော်ပြချက်များကို ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းဖြင့် လူမှုအလေ့အထသရုပ်ခွဲလေ့လာမှုပြုခြင်းနှင့် ထိခိုက်ခံရသော ရိုဟင်ဂျာလူထုနှင့် တွေ့ဆုံမေး မြန်းခြင်းတို့မှ ရရှိသောအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုများသည် လက်တွေ့ကျကျ ထိရောက်မှုရှိသကဲ့သို့ သရုပ်ဆောင်ပြသမှုသည်လည်း အရှိတရား ဖြစ်နေပုံ၊ အာဏာနှင့် တရားဝင်မှုကို ပြသသည့် ပြဇာတ်ဆန်သော ဖော်ပြမှုများအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံတို့ ကို ကျွန်ုပ်တို့က ဖော်ထုတ်ပြသထားသည်။ ထိရောက်သော ဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ အပြိုင်အဆိုင် ပြောဆိုမှုများ ရှိနေသော်လည်း ရိုဟင်ဂျာပြည်သူများသည် အဆိုးရွားဆုံး ခံစား ခဲ့ရပြီး အကူအညီ အနည်းဆုံးသာ ရရှိခဲ့ကာ ဘေးဖယ်ထုတ်ထားခြင်းနှင့် လျစ်လျူရှုခြင်းတို့ကို ခံခဲ့ကြရသည်။ ထိခိုက်လွယ်မှုများနှင့် တုံ့ပြန်မှုများသည် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များတွင် မည်သို့အမြစ်တွယ်နေသည်ကို အသားပေးဖော်ပြခြင်းဖြင့် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများကို ‘သဘာဝ’ ဘေးအန္တရာယ် သက်သက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းကို စိန်ခေါ်သည့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာလေ့လာမှုများကို ကျွန်ုပ်တို့က သီအိုရီဆိုင်ရာရှုထောင့်မှ လေ့လာသုံးသပ်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးသည် ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုများက ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေးခွင်တစ်ခု ဖြစ်လာပုံကို သာဓက ပြနေသည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့က အဆိုပြုသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရာတွင်  အဖွဲ့အစည်းအသီးသီးက သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အတွက် အလေးထားဟန်ပုံရိပ်ကို ဖန်တီးနေကြသော်လည်း သဘာဝ ပါတ်ဝန်းကျင်ကို ဆက်လက်အလွဲသုံးစားပြုနေကြသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် သက်ဆိုးရှည် အကျပ်အတည်းနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အုပ်ချုပ်မှု နောက်ခံအခြေအနေများတွင် ရာသီဥတုနှင့် ဆက်စပ်သော ဘေးအန္တရာယ်များသည် လက်ရှိတည်ရှိနေသော အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဖယ်ကြဉ်မှု ဖွဲ့စည်းပုံများဖြင့် မည်သို့ ရောယှက်ရှုပ်ထွေးသွားသည်ကို သရုပ်ဖော်ပြသနေသည်။

နိဒါန်း

၂၀၂၃ မေလ (၁၄) ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှ အလွန်အင်အားကြီးမားသော အဆင့် (၅) ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းတစ်ခုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ကြီးမားသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။¹ မုန်တိုင်း ကြောင့် စစ်တွေ၊ ပေါက်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ မင်းပြား၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး နှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်များရှိ ကျေးရွာများ ရွာလုံးကျွတ်နီးပါး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ပြည်နယ် တစ်ဝန်းလုံးတွင် ဆေးရုံများ၊ ကျောင်းများနှင့် အခြားပြည်သူပိုင် အခြေခံအဆောက်အအုံများ အပါအဝင် အဆောက်အအုံပေါင်း လေးသိန်းခန့်မှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် လုံးဝ ပျက်စီး ခဲ့သည်။² ကုလသမဂ္ဂလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးရုံးက မုန်တိုင်း ဆက်လက် တိုက် ခတ်ဖျက်ဆီးသွားခဲ့သော ချင်းပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၏ အချို့နေရာများ အပါ အဝင် လူပေါင်း (၁ ဒသမ ၆) သန်းခန့် အကူအညီလိုအပ်နေသည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်တပ်၏ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) က နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီပေးရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ခရီးသွားလာခွင့်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ကယ်ဆယ်ရေး ပစ္စည်းများ ထောက်ပံ့ ခွင့်ပြုချက်များကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့ကာ နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်ပြီး ကာလရှည်ကြာ ဖိနှိပ်ခံနေရသော ရိုဟင်ဂျာပြည်သူများ နေထိုင်သည့် ထိခိုက်လွယ်သော လူထုများနှင့် ဒုက္ခ သည်စခန်းများသို့ အထောက်အပံ့များ ရောက်ရှိရေးကို တားဆီးခဲ့ သည်။³ ထိုသို့ဖြစ်နေသော် လည်း နစကက မုန်တိုင်းဒဏ်ကို တုံ့ပြန်ကူညီနေပြီး ဒုက္ခသည်များ ကို ကူညီနေပုံပြသည့် ဓာတ်ပုံများနှင့် သတင်းစကားများသည် လူမှုကွန်ရက်တွင် ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူစွာ ရခိုင်ပြည်သူလူထု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ်စားပြုသော ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ပြိုင် ဘက် အင်အားစုတစ်ခုဖြစ်သည့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေး ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်နေသော အခြားတော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ၏ ကူညီထောက်ပံ့မှုများကို ပုံဖော်သည့် တင်ပြမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။

ဤဆောင်းပါးသည် ‘သဘာဝ’ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကို အပြိုင်ပြုကြပုံများကို လေ့လာထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော နိုင်ငံရေး တစ်ဆစ်ချိုး အပြောင်းအလဲနှင့် ရာသီဥတုအကျပ်အတည်း နောက်ခံတွင် အချင်းချင်း အန်တုဖက်ပြိုင်နေသော  အဖွဲ့အစည်း များ၏ ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများသည် မည်သို့ပေါ်ပေါက်လာသနည်းဟူ သော မေးခွန်းကို ကျွန်ုပ်တို့ မေးမြန်းထားသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤပုံဖော်မှုများကို မိုခါမုန်တိုင်း ဒဏ် အဆိုးရွားဆုံးခံစားခဲ့ရသူများဖြစ်သော ရိုဟင်ဂျာများ၏ လက်တွေ့ကြုံ တွေ့မှု များနှင့် နှိုင်းယှဉ်တင်ပြထားသည်။ ‘သဘာဝ’ ဘေးအန္တရာယ်ကို အပြိုင်အသုံးချခြင်းသည် ပြင်းထန် သော တစ်ဆစ်ချိုးအပြောင်းအလဲကာလအတွင်း⁴ ကွဲပြားသော နိုင်ငံတည်ဆောက်မှုပုံစံများကို‌ ပေါ်လွင်စေပြီး ထိုကာလတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျပ် အတည်းများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများသည် အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးအရောင်ဆိုးခံနေရသည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့က ထောက်ပြလိုပါသည်။ ဤသို့ နိုင်ငံရေးအရောင်ဆိုးခံရခြင်းသည် လူထုနှင့် နယ်မြေများအပေါ် နိုင်ငံတော်ကဲ့သို့ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းနေကြသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဒေသများရှိ စစ်အစိုးရနှင့် တော်လှန် ရေးအဖွဲ့များစွာကြား ဖြစ်ပွားနေ သော ကာလရှည် ရှုပ်ထွေးသောပဋိပက္ခနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ရောယှက်နေသည်။ ထို့အပြင် မတူ ကွဲပြားသော ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်မှုများသည် လက်တွေ့ကျသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပင်ကိုသဘာဝအားဖြင့် သရုပ်ဆောင်ပြသမှုများလည်းဖြစ် ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့က ဖော်ပြထားပါသည်။ ဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုကို ဆောင်ရွက် နိုင်စွမ်း ရှိသော၊ ဂရုစိုက်ပြီး ထိရောက်သည့် နိုင်ငံတော်များအဖြစ် ပုံဖော်မှုများသည် ရိုဟင်ဂျာ ပြည်သူများကို လျစ်လျူရှုမှုနှင့် ပိုမိုဘေးဖယ်ထုတ် ထားမှုကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်။ ဤသို့ ဖုံးကွယ်ထားမှုသည် ဂရုစိုက်ပြီးထိ ရောက်သော အုပ်ချုပ်မှုပုံရိပ်ကို ဖန်တီးရန် ရည်ရွယ်သည့် စစ်တပ်ထိန်းချုပ် မီဒီယာများ၏ နစက လှုပ်ရှားမှုများကို ပုံဖော်တင်ပြရာတွင် အထူးသဖြင့် ထင် ရှားသည်။ နစကနှင့် သဘောထားတူညီသော မီဒီယာများက နစကသည် နိုင်ငံတကာ လူသား ချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ရရှိရေးကို အဟန့်အတားပြုနေပြီး ဒေသခံ ကိုယ့်ထူကိုယ်ထ အဖွဲ့များ၏ ဒုက္ခသည်များကို ကူညီနိုင်စွမ်းကို နှောင့် ယှက်နေ သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကို ဖော်ပြရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ကြသည်။⁵

၂၀၀၈ နာဂစ်မုန်တိုင်းအတွင်း ဘေးအန္တရာယ်အပြီး ကယ်ဆယ်ရေးကြိုး ပမ်းမှုများကို “နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာရည်ရွယ်ချက်များ” အတွက် “လက်နက်သဖွယ်” အသုံးချရန် ထိုကဲ့သို့သော ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်မှုများကို တမင်တကာ အသုံးပြုခဲ့သည်။⁶ သို့သော် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုခါ ဆိုင်ကလုန်းဘေးအန္တရာယ်ကို တုံ့ပြန်ရာ၌ စစ်တပ်သည် တစ်ဦးတည်းသော နိုင်ငံတော်ကဲ့သို့ အခရာကျသည့် အဖွဲ့ အစည်း မဟုတ်ခဲ့ပေ။ မုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ချိန်တွင် ထိခိုက်ခံရသော နေရာ အများအပြားသည် အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော ရက္ခိုင် အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ULA) ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၂၀၀၉ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်အားအကြီးမားဆုံး တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ အစည်းများထဲမှ တစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။⁷ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (SAC) သည် AA/ULA နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေခဲ့ရသလို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် စင်ပြိုင်အစိုးရဖြစ်သော အမျိုးသားညီ ညွတ်ရေးအစိုးရနှင့်လည်း ယှဉ်ပြိုင်နေခဲ့ရသည်။ NUG သည် ဘေးအန္တရာယ်အပေါ် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တုံ့ပြန်မှုကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့ပြီး ထိခိုက်မှုအများဆုံးခံခဲ့ရ သည့် ထိခိုက်လွယ်သော ပြည်သူများကို ကူညီခြင်းမရှိသည့်အတွက် စစ်တပ်ကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဘေးအန္တရာယ်၏ ဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံးခံခဲ့ရသော ရိုဟင်ဂျာများသည် မည်သည့်အဖွဲ့အစည်း ထံမှမျှမဆို အကူအညီ မဆိုစလောက်သာ ရရှိခဲ့သည်။

ဤဆောင်းပါး၏ တွေ့ရှိချက်များသည် သုတေသီငါးဦး၏ ပူးပေါင်းသုတေသနပြုမှုအပေါ် အခြေခံထားပြီး၊ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များ၊ သတင်းစာဖော်ပြချက်များ၊ တွေ့ ဆုံမေးမြန်းမှုများနှင့် လူမှုကွန်ရက်ပို့စ်များ အပါအဝင် လူမှုကွန်ရက်နှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာများ၏ ဖော်ပြချက်များကို ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းဖြင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအခြေပြု လေ့လာသုံးသပ်မှု⁸ ပြုလုပ်ထားသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အထက်ပါ အချက်တို့ကို ထိခိုက်ခံရသော ရိုဟင်ဂျာပြည်သူများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများဖြင့် ပေါင်းစပ် ကာ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာထားသည်။ ဤတွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလနှင့် ဇွန်လ အကြားတွင် သုတေသနတွင် ပါဝင်သူ (၅) ဦးနှင့် ပုံမှန် တယ်လီဖုန်းနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေးများမှတစ်ဆင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ မူရင်းအားဖြင့် ဘေးသင့်ဒေသရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာမှဖြစ်ပြီး ထိုရွာနှင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်ကတည်းကစ၍ ဆက်လက်လုပ် ဆောင်နေသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများမှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ယုံကြည်ရ သော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ တွေ့ဆုံမေးမြန်းခဲ့သည့် ပါဝင်သူအားလုံးသည် မိမိကိုယ်ကို ရိုဟင်ဂျာအဖြစ် သတ်မှတ်သူများဖြစ်ကြသည်။ တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများကို စာရေးသူက အလင်း က ဗမာဘာသာစကားဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုတွင် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် တစ်ဦးနှင့် ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။

သီအိုရီရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် ဤဆောင်းပါးသည် ဘေးအန္တရာယ်များ အပေါ် တုံ့ပြန်မှုများ နှင့် ထိခိုက်လွယ်မှုများသည် ရှုပ်ထွေးပြီး အာဏာလွှမ်းမိုးသော လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွား ရေးနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များတွင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်နေပုံကို အသားပေး ဖော်ပြခြင်းဖြင့် ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းကဲ့သို့သော ဘေးအန္တရာယ်များကို ‘သဘာဝ’ ဖြစ်စဉ် သက်သက်အဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းကို ဝေဖန်သည့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများကို အထောက် အကူ ပြုထားသည်။⁹ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့်ဆက်စပ်သော ဘေးအန္တရာယ် များ၏ ဒဏ်ကို ခံရလွယ်မှုအကြောင်းရင်း အများစုသည် ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အစီ အမံများနှင့် ကာလရှည်ကြာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး၊ နိုင်ငံတော်၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် နယ်စပ်ဒေသ များရှိ ပဋိပက္ခများ၏ ရေရှည်အကျိုး သက်ရောက်မှုများတွင် တည်ရှိနေသည်။¹⁰ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤအချက်ကို အခြေခံ၍ ပဋိပက္ခဒဏ်သင့်နိုင်ငံများတွင် “ဘေးအန္တရာယ်များ၏ နိုင်ငံရေး” ကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် အဆိုပြုခဲ့ကြသည့် အာရီရှာဆဒီကီ¹¹နှင့် ကိုလင်းဝေါ့လ်ချ်¹² တို့၏ အသိ အမြင်များနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ နိုင်ငံရေး¹³ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ချဉ်းကပ်မှုကို တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ နိုင်ငံရေးဆိုသည်မှာ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ငံတည်ဆောက်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများက ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ဆက်စပ် သော ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုကို အသုံးချပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင် ခေါင်းပုံဖြတ်အမြတ်ထုတ်သည့် လုပ်ရပ်များကို “စိမ်းလန်းစိုပြေရေးကိုအယောင်ပြဆောင်ရွက်ခြင်း”(greenwashing) အပါ အဝင် မိမိတို့၏ ပုံရိပ်ကို “သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အတွက် အလေးထားဟန်ဆောင်ခြင်း” (greening) ဖြင့် ၎င်းတို့၏ တရားဝင်မှုအား မြှင့်တင်ပုံကို ရည်ညွှန်းသည်။¹⁴ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤဖြစ်စဉ်ကို ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော နိုင်ငံရေးတစ်ဆစ်ချိုး အပြောင်းအလဲ¹⁵၏ နောက်ခံအခြေအနေအတွင်း ဖြစ်ပွားသည်ဟု ရှုမြင်သည်။ ၎င်းပြတ် တောက်ပြောင်းလဲမှုသည် အာဏာအတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှုကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေခဲ့ပြီး၊ ကာလရှည်ကြာ ‘နာတာရှည်အကျပ်အတည်း’ ၏ အမွေဆိုးများ နောက်ခံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။¹⁶ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်တုံ့ပြန်မှုများအား ကျွန်ုပ်တို့၏ သုံးသပ်ချက်သည် နိုင်ငံတော်အာဏာနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို လက်တွေ့ကျပြီး လက်ဆုပ်လက်ကိုင်ပြနိုင်သော အုပ်ချုပ်မှုဖြင့်သာမက၊ အခမ်းအနားများ၊ ပြောဆိုမှုများနှင့် အာဏာကို ပြဇာတ်ဆန်ဆန် ဖော်ပြမှုများ အပါအဝင် “သရုပ် ဆောင်ပြသမှု” (performativity) ဖြင့် မည်သို့တည်ဆောက် ကြသည်ကို လေ့လာသည့် နိုင်ငံရေးမနုဿဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ၏ အထောက်အပံ့ ကို လည်း ရယူထားသည်။¹⁷ ဤရှုထောင့်များကို အခြေခံ၍ ယှဉ်ပြိုင်နေသော နိုင်ငံတော်သဏ္ဌာန် ဆောင် အဖွဲ့အစည်းများ၏ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများကို အာဏာဇာတ်ခုံ တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့က အကြံပြုသည်။

ဤဆောင်းပါး၏ သဘောတရားဆိုင်ရာမူဘောင်ကို ပိုမိုအသေးစိတ်ရှင်းလင်းတင်ပြပြီး နောက် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းနှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာသတင်းဖော်ပြချက်များတွင် ဖော် ပြထားသည့်အတိုင်း နစက၊ AA/ULA နှင့် NUG တို့၏ သရုပ်ဆောင်ပြသမှုများကို လေ့လာ ထားသည်။ ထို့နောက် ဘေးသင့်ဒေသများရှိ ရိုဟင်ဂျာပြည်သူများက မိုခါမုန်တိုင်းနှင့် ဤ ယှဉ်ပြိုင်နေသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုများကို မည်သို့တွေ့ကြုံ ခံစားခဲ့ရ သည်ကို ဆန်းစစ်လေ့လာထားသည်။ ဘေးအန္တရာယ် နောက်ခံအခြေ အနေတွင် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု၏ နိုင်ငံရေးနှင့် နိုင်ငံအပြိုင်တည်ထောင်မှုဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက်သို့ ပြန်လည်ဦး လှည့်ခြင်းဖြင့် ဤဆောင်းပါးကို ကျွန်ုပ်တို့ နိဂုံးချုပ်ထားသည်။

သဘောတရားဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက် ဘေးအန္တရာယ် နိုင်ငံရေးနှင့် နိုင်ငံအပြိုင်တည်ထောင်မှု

မနုဿဗေဒနှင့် လူမှုပထဝီဝင် ပညာရှင်များက ဘေးအန္တရာယ်များ၏ နိုင်ငံရေး သဘော သဘာဝကို ရှေးယခင်ကတည်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့က ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆက်ဆံရေးများကို နားလည်ရန်အတွက် ထူးခြားသော သုံးသပ်လေ့လာမှု ဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ပေးအပ်ပုံကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။¹⁸ ဘေးအန္တရာယ် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာစာပေများက ဘေးအန္တရာယ်များကို နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအကြားရှိ လူမှုရေးဆိုင်ရာသဘောတူညီချက် (social contract) တွင် “အရေးပါသောအချိုးအကွေ့ တစ်ခု”¹⁹အဖြစ် အသားပေးဖော်ပြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် နိုင်ငံ တော်က ပြည်သူလူထု၏ တရားဝင်မှု အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ရရှိရန်အတွက် ၎င်း၏ “ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ပြောဆိုရေးသား မှုဆိုင်ရာ အာဏာများ”²⁰ ကို စုစည်း အသုံးချသည်။²¹ ဤအချက်သည် လူမှုရေးဆိုင်ရာ သဘော တူညီချက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် နိုင်ငံတော်တွင် ၎င်း၏ နိုင်ငံသားများအပေါ် ရှင်း လင်းသော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်ဝတ္တရားရှိသည်ဟူသော နားလည်မှုအပေါ် အခြေခံ လေ့ရှိသည်။²² ဟာ့တ်²³ နှင့် အိုလ်ဆန်နှင့် ဂေါ်ရွန်စကီ²⁴ တို့၏ ဘေးအန္တရာယ်များအပြီး နိုင်ငံ ရေးအာဏာကို သရုပ်ဆောင်ပြသမှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက နိုင်ငံတော်များနှင့် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များသည် ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အရေးပေါ်ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ပေးအပ် ရန် ၎င်းတို့၏ ဂရုစိုက်မှုနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပြသခြင်းမှ မည်သို့ အကျိုးအမြတ်ရရှိသည်ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ထို့နောက် ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်မှုကို သရုပ်ဖော်ပြသခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

ဟာ့တ်က မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ပုံရိပ်များ၊ အမှတ်သညာများ၊ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် အခြားသော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပြဇာတ်ဆန်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များ သည် အကျပ်အတည်းများအပေါ် နိုင်ငံတော်၏ တုံ့ပြန်မှုများတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအနေဖြင့် ပါဝင်သည်။²⁵ ဤအချက်သည် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်မှုပညာ (statecraft) နှင့် နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခြင်း (state formation) ဆိုင်ရာ မနုဿဗေဒစာပေများမှ ထိုးထွင်းအမြင်များနှင့် သဟဇာတဖြစ်ပြီး²⁶ ၎င်းကို ဤဆောင်းပါးတွင် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု နိုင်ငံ ရေးတို့နှင့် ပေါင်းစပ်တင်ပြထားသည်။ ဟန်ဆန်နှင့် စတက်ပူထက်တို့က “နိုင်ငံတော်သည် မိမိကိုယ်ကို အစစ်အမှန်ဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းသည်” ဟု အဆိုပြုကြပြီး၊ ၎င်းကို “နိုင်ငံတော် ဖြစ်ခြင်း၏ ဘာသာစကားများ” (languages of stateness) မျိုးစုံမှတစ်ဆင့် လုပ်ဆောင် သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းဘာသာစကားများတွင် ဥပဒေပြုခြင်း၊ ဗျူရို ကရေစီစနစ်များနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုတို့အပြင် “ပြည်သူလူထု နှင့် စီးပွားရေးကို ကာကွယ်စောင့် ရှောက်နိုင်ပြီး ပြုစုပျိုးထောင်နိုင်စွမ်းရှိသော ထိရောက်သည့် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု အချုပ်အခြာ အာဏာနှင့် အခွင့်အာဏာကို ဖော်ပြရန်” အတွက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ၊ ရိုးရာဓလေ့များ၊ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သရုပ်ဆောင်ပြသသည့် အမူအရာများလည်း ပါဝင်သည်။²⁷ ဂီရာ့ဇ်၏ ဘာလီကျွန်းပြဇာတ်နိုင်ငံတော် (theatre state) ဆိုင်ရာ²⁸ ဂန္ထဝင်လေ့လာမှုအရ၊ ဘုရင့်ခမ်းနားထည်ဝါမှု၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ၊ အမှတ်သညာများနှင့် တခမ်းတနားပြသမှုများကို အသုံးပြုခြင်းသည် “နိုင်ငံတော်၏ မူလအစ ဖြစ်သော အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည့် အကြမ်းဖက်မှုကိုဖျောက်ဖျက်ဖုံးကွယ်ရန်” အထောက် အကူပြုသည်။²⁹

အကြမ်းဖက်မှုကို ဖျောက်ဖျက်ဖုံးကွယ်ခြင်းအပြင်၊ နိုင်ငံတော်၏ သရုပ်ဆောင်ပြသမှုများ သည် အစိုးရတစ်ရပ်ကို ဝေဖန်သူများအား နှုတ်ပိတ်ရန်၊ မငြိမ်သက်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် သို့မဟုတ် သီးခြားလူထုအုပ်စုများကို ဖယ်ကြဉ် ရန်လည်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ဘေးအန္တရာယ် နိုင်ငံရေး လေ့လာမှုများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အတိုင်း ဤသည်မှာ အာဏာရှင်ဆန် သောနှင့် ပဋိပက္ခ ဒဏ်သင့်သော အခြေအနေများတွင် မကြာခဏဆိုသလို ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မက်က်လီက တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) ကို ဆန့်ကျင်သည့် အုံကြွမှုကြီးများ ကာလရှည်ကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒေသတစ်ခုရှိ ၂၀၀၈ ခုနှစ် စီချွမ်ငလျင်ဒဏ်သင့် တိဘက် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် တရုတ်နိုင်ငံတော်က “စေတနာ” ကို သရုပ်ဆောင် ပြသရန် လူသိရှင်ကြား ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ပြုလုပ်သော ရိုးရာဓလေ့များကို မည်သို့အသုံးပြုခဲ့ သည်ကို ဖော်ပြထားသည်။³⁰ ၎င်းသည် တိဘက်လူထု ခံစားနေရသော လူ့အခွင့်အရေးချိုး ဖောက်မှုများအပေါ် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှု တိုးပွားလာနေသည့် အခြေအနေတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အိုလံပစ်အားကစားပွဲ မတိုင်မီ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ပရိသတ်များထံ မိမိကိုယ်ကို “တရားဝင်လူထုထောက်ခံမှုရ” အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အုပ်စိုးသူနှင့် သနားကြင်နာတတ် သော နိုင်ငံတော်အဖြစ် ပုံဖော်ရန် CCP ၏ လှုံ့ဆော်စည်းရုံးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ် သည်ဟု သူမက အဆိုပြုသည်။³¹ အခြားသုတေသနများက အာဏာရှင်အစိုးရများ၏ ဘေး အန္တရာယ်များကို “လက်နက်သဖွယ်အသုံးချခြင်း” သည် လူသားချင်း စာနာမှုအကူအညီများကို မညီမမျှခွဲဝေမှု ဖြစ်ပေါ်စေပုံကို မီးမောင်းထိုးပြ သည်။³² ခါးလ်က အဆိုပြုသည်မှာ လူမျိုးရေး ကွဲပြားမှုများ ပြင်းထန်သော နိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံတော်အသိုက်အဝန်း၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်းကို အချက်ပြသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သီးခြားအုပ်စုများကို ဘေးအန္တရာယ်ကယ်ဆယ်ရေး ရရှိခွင့်မှ တမင်တကာ ဖယ်ကြဉ်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။³³ သောမတ်စ်နှင့် ဝါနာ³⁴ တို့ကလည်း အလားတူပင် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဘေးဖယ်ခံထားရသော အလွှာများအတွက် ဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့မှုသည် နိုင်ငံတော်အခြေပြု ခွဲခြား ဆက်ဆံမှုနှင့် ဘေးဖယ်ထုတ်မှု၏ အခြားပုံစံများနှင့် မကြာခဏ ထပ်တူကျပြီး ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်ကို ပြသခဲ့သည်။ ဤလေ့လာမှုများကို အခြေခံ၍ ပဆယ်ရီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၈ နာဂစ်ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို “ပြည်တွင်းရန် သူများကို ချေမှုန်းရန်နှင့် အစိုးရပြောင်းလဲရေး အလားအလာများကို ဖျက်ဆီးရန် တိကျသော ရည်ရွယ် ချက်ဖြင့်” စစ်တပ်က လက်နက်သဖွယ် အသုံးချ ခဲ့သည်ဟု အဆိုပြုသည်။³⁵

ယခင် သုတေသနများက နိုင်ငံတော်များသည် တရားဝင်မှုနှင့် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုကို ရရှိရန် ဘေးအန္တရာယ်များကို အသုံးချသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း၊ ဘေးအန္တရာယ်များသည် နိုင်ငံတော်များကို ဆန့်ကျင်သည့် နိုင်ငံရေးအရ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေ နိုင်ပြီး၊ ယှဉ်ပြိုင်နေသော နိုင်ငံတော်မဟုတ်သည့် အာဏာပိုင်များအတွက် ယုံကြည်ကိုးစားမှု နှင့် ပြည်သူလူထု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိရန် အခွင့်အလမ်းများ ပေးနိုင်ကြောင်းလည်း ဖော်ပြ ခဲ့သည်။³⁶ ဤသည်မှာ ပြည်တွင်းစစ် အခြေအနေများတွင် အထူးသဖြင့် မှန်ကန်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟိုစိန်းက အရှေ့ပါကစ္စတန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ သော ၁၉၇၀ ဘိုလာဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းကို ပါကစ္စတန်အစိုးရက စီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်းသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲ³⁷ကို အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစစ်ပွဲက အရှေ့ပါကစ္စတန်မှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံတော်သစ် ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့သည်ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အားဖြင့် ဂွတ်ဟန်းနှင့် ခလမ်းမ်³⁸ တို့က လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံရှိနေသည့် အခြေအနေ တစ်ခုအတွင်း ကာလရှည်စစ်ပွဲဒဏ်သင့်နေသော သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံကို တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဆူနာမီသည် အကူအညီများ ဖြန့်ဝေရေး နှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်နှင့် တမီးလ်အီလမ် လွတ်မြောက်ရေးကျားများ အကြား ယှဉ်ပြိုင်မှုဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့ပြီး ၎င်းက “နိုင်ငံတော်ကို ပို၍ တရားဝင် မှုမရှိအောင် အကျိုးသက်ရောက်စေခဲ့သည်”³⁹ ဟု ဖော်ပြပါသည်။ သူတို့က အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုသည်။

ဆူနာမီအပေါ် တုံ့ပြန်မှုသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံတော်၏ အတွင်းပိုင်းရှိ ချို့ယွင်းအားနည်းချက်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသော အုပ်ချုပ်မှုစနစ်များကို ထင် ဟပ်စေခဲ့သည်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုချင်းစီက အရင်းအမြစ်များကို ထိန်းချုပ် ခြင်းနှင့် ဖြန့်ဝေခြင်း မှတစ်ဆင့် မိမိတို့၏ တရားဝင်မှုကို အားကောင်း ခိုင်မာစေရန် ဆူနာမီကို အခွင့်အရေးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။⁴⁰

အမှန်စင်စစ် ပဋိပက္ခအခြေအနေတစ်ခုတွင် ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ပွားသည့် နောက်ခံ၌ နိုင်ငံတော် မဟုတ်သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများကလည်း သီးခြားနယ်မြေများနှင့် ပြည်သူလူထု များအပေါ် ၎င်းတို့၏ အာဏာကို ပုံဖော်ပြသရန် နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခြင်း၏ ဘာသာစကားများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ကျွန်ုပ်တို့ တင်ပြထားသည့်အတိုင်း နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးပြိုကွဲမှုကြားတွင် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို စစ်တပ်က နိုင်ငံတော် ဖြစ်ခြင်းကို သရုပ်ဆောင်ပြသရန် အသုံးချခဲ့သည်သာမက နိုင်ငံတော် မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်နှင့် အရပ်သားတော်လှန်ရေးအုပ်စုများကလည်း ၎င်းတို့၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အဆိုပြုတောင်းဆိုမှု များကို ထောက်ခံရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုနည်းအားဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးသည် တော်လှန်ရေးအုပ်စုများအတွက် မိမိတို့ကိုယ်ကို ပိုမိုနှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းပြီး အယုံကြည်ရဆုံး နိုင်ငံတော်သဏ္ဌာန်ဆောင် အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် တင်ပြရန် အကောင်းဆုံးဗျူဟာများ ဖြစ်လာသည်။ သို့ရာတွင် ဤဆောင်းပါးတွင် ကျွန်ုပ်တို့ဖော်ပြသော နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခြင်းအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်မှုသည် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း သို့မဟုတ် စစ်အာဏာ သိမ်းမှုမှ ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ၎င်းသည် ပိုမိုရှည်လျားသော နိုင်ငံအပြိုင် တည်ဆောက်မှု သမိုင်းတွင် အမြစ်တွယ်နေသည့် အရာတစ်ခုဖြစ်သည်။

အမှန်စင်စစ်၊ ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှု နောက်ခံရှိ နိုင်ငံအပြိုင်တည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် အမြဲတစေ ဖြစ်ပေါ်တည်ဆောက်နေဆဲဖြစ်သော သမိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်း အလဲများ၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နိုင်ငံတော်-လူ့အဖွဲ့အစည်း ဆက်ဆံရေး၏ အငြင်းပွား ဖွယ်ရာ သဘောသဘာဝများကို အသိအမှတ်ပြုရန် လိုအပ်သည်။⁴¹ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာမှ သတ် မှတ်ထားသော နယ်နိမိတ်အားလုံးအပေါ် အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်သော ဗဟိုအာဏာပိုင်အဖွဲ့ အစည်း တစ်ခါမျှမရှိခဲ့ဖူးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဤအချက်သည် အထူးသဖြင့် အရေးပါသည်။ ၂၀၂၁ နိုင်ငံရေးပြိုကွဲမှုသည် သုတေသီများစွာက မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အတိုင်း အဓိကအား ဖြင့် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်သော ဗဟိုနိုင်ငံတော်နှင့် စင်ပြိုင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များနှင့် ပြည်သူ့ဝန် ဆောင်မှုပေးခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သော တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (EROs) ၏ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများနှင့် တော်လှန်ရေးလုပ်ဆောင်မှုများ အပေါ် အခြေခံဖြစ်ပေါ်လာသည်။⁴² သို့သော် ဤဆောင်းပါးတွင် ကျွန်ုပ်တို့ လေ့လာထားသကဲ့ သို့ ERO များက ဘေးအန္တရာယ်များကို မည်သို့တုံ့ပြန်သည်ကိုမူ အာရုံစိုက်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းအရာကို မလေ့လာမီ ကျွန်ုပ်တို့သည် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် မြန်မာ စစ်တပ်၏ သရုပ်ဆောင်ပြသသည့် တုံ့ပြန်မှုကို ဦးစွာ ဖော်ပြပါမည်။

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် စစ်တပ်၏ သရုပ်ပြတုံ့ပြန်မှု

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ မတိုက်ခတ်မီ၊ တိုက်ခတ်နေစဉ်နှင့် တိုက်ခတ် ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ထားသော နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ် ရေးကောင်စီနှင့် စစ်ဘက်အရာရှိများ၏ ဘေးအန္တရာယ်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများနှင့် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သတင်းဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤစာစောင်တွင် မေသိရီက ဆွေးနွေးထားသည့်အတိုင်း⁴³ စစ်တပ်သည် ၎င်း၏ ပုံရိပ်နှင့် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ မင်းအောင်လှိုင်၏ ပုံရိပ်ကိုပါ “စိမ်းလန်းစိုပြေမှုကို အယောင်ပြ ဆောင်ရွက်ခြင်း ပြုလုပ်ရန်” နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာကို အသုံးချသည်။ ထိုနည်းတူစွာ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ဖြစ်ပွားပြီးနောက် တွင် မီဒီယာများက မင်းအောင်လှိုင်ကို ဂရုစိုက်တတ်သော၊ စေတနာကောင်းပြီး မေတ္တာကြီး မားသော နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး သူ၏ နိုင်ငံတော် ယန္တရားနှင့် စစ်မှု ထမ်းများကိုလည်း ‘သဘာဝ’ ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရာတွင် ပြည်သူလူထု၏ လိုအပ်ချက် များကို ထိထိရောက်ရောက် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းရှိသူများအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြ သည်။

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရာတွင် နိုင်ငံတော်အရာရှိများ၏ နည်း ပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုကို အသားပေးဖော်ပြသည့်အနေဖြင့် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မီဒီယာ များက “ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်လာသည့်အခါ ၎င်း၏အကျိုးဆက်များကို တိုက်ဖျက်ရန် လိုအပ်သော အရင်းအမြစ်များနှင့် အသိပညာများ ရရှိစေရန်” ဒေသခံပြည်သူများကို စီမံကိန်းချ ခြင်း၊ စုစည်းခြင်း၊ လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် အထောက်အပံ့ပစ္စည်းများ တပ်ဆင်ပေးခြင်းများ အပါ အဝင် နစက၏ ဘေးအန္တရာယ်ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဖော်ပြခဲ့သည်။⁴⁴ နိုင်ငံ ရေး နှင့် မပတ်သက်သော နည်းပညာဆိုင်ရာ စကားလုံးများကို အသုံးပြု၍ ဆောင်းပါးများက ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း ဦးဆောင်သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု ကော်မတီ လက်အောက်ရှိ ‘ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်ရေး ယန္တရားများ’ ကို စတင်လည်ပတ်ခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် စစ်မှုထမ်းများ၏ ‘အရေးပေါ်စီမံခန့်ခွဲမှု လေ့ကျင့်ခန်းများ’ ပြုလုပ် ခြင်းကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မတိုင်မီကာလတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်းရှိ အားနည်းသူများအပေါ် နစက ၏ ဂရုစိုက်မှုကို ပြသရန်အတွက် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ မုန်တိုင်းခိုလှုံရာနေရာများနှင့် ဘုန်းကြီး ကျောင်းများသို့ အမျိုးသမီးများ၊ ကလေးများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးနေသည့် ဓာတ်ပုံများလည်း ရှိခဲ့သည်။

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ကုန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် စစ်တပ်ထိန်းချုပ် နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက ဒုက္ခသည်များကို စားနပ်ရိက္ခာ၊ ဆေးဝါး၊ သောက်သုံးရေသန့်နှင့် ဆောက်လုပ် ရေးပစ္စည်းများဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့သည့် စစ်တပ်ဦးဆောင်သော ကြိုးပမ်းမှုများကို အာရုံစိုက် ဖော်ပြခဲ့သည်။ မုန်တိုင်းကြောင့်ဖြစ်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ဓာတ်ပုံအချို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သော် လည်း ပုံအများစုမှာ စစ်တပ်တပ်ဖွဲ့အသီးသီးက အကူအညီများ ပေးပို့နေသည့်ပုံများ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လနှင့် ဇူလိုင်လတစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို သိသိသာသာ သတင်းဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ သတင်းခေါင်းစဉ် အများအပြားက အထောက်အပံ့ပစ္စည်းများကို ကြီးကြပ်ခြင်းနှင့် ပို့ဆောင်ခြင်း (အထူးသဖြင့် လေတပ်နှင့် ရေတပ်မှတစ်ဆင့်) နှစ်မျိုးလုံးတွင် စစ်တပ်၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ထိရောက်မှု ကို အလေးပေးရန် ထပ်တလဲလဲ သုံးနှုန်းသည့်စကားလုံးများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က နစကနှင့် စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ၏ ကြိုတင်သတိပေးစနစ်များ၊ ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း ရေး အစီအစဉ်များနှင့် လျင်မြန်သော ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုများ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့က အသက်ဆုံးရှုံးမှုများခြင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး ပစ္စည်းပျက်စီးမှုကို လျှော့ချ နိုင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။⁴⁵ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်သော ဆောင်းပါးများက မုန်တိုင်းပျက်စီးမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ စုဆောင်းနိုင်သည့် နစက ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် ၎င်း၏ အောင်မြင်မှုနှင့် အနာဂတ်ဘေးအန္တရာယ် များမှ ဆုံးရှုံးပျက်စီးမှုများကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် ရေရှည်မဟာဗျူဟာများအတွက် ဒေသခံ များအား လေ့ကျင့်ပေးမှုနှင့် နည်းပညာအကူအညီပေးမှုတို့ကိုလည်း အသားပေးဖော်ပြခဲ့ သည်။⁴⁶ နိုင်ငံတော်ဦးဆောင်သော ကြိုးပမ်းမှုများ၏ အောင်မြင်မှုကို သရုပ်ပြသည့်အနေဖြင့် သတင်းခေါင်းစဉ်တစ်ခုက “ဘေးအန္တရာယ်အပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း (၇၀%)  ကျော် လုပ်ငန်းများ ပြန်လည်စတင်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။⁴⁷

မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများ၏ ရုန်းကန်နေရမှုများကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့သည့် လွတ်လပ် သော မီဒီယာများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် စစ်တပ်၏ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများရှိ ဆောင်းပါး အများအပြားတွင် စစ်အစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ချီးကျူးကာ အားရရွှင်လန်းစွာ ဂုဏ်ပြုသည့် လေသံများ လွှမ်းမိုးနေခဲ့သည်။ ခြုံငုံကြည့်လျှင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက ဘေးအန္တရာယ်အပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် အမျိုးသားရေးအောင်ပွဲ ရရှိခဲ့သည်ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် ဇာတ် ကြောင်းကို နိုင်ငံတော်အပေါ် နစက ၏ တရားဝင်မှုနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှု၏ သက်သေအဖြစ် အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ ဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံးမှ ဒုတိယသံရုံးအကြီးအကဲ ဦးသန်းထွေးက ထိုင်းမီဒီယာဖြစ်သော Bangkok Post တွင် မြန်မာစစ်တပ်အပေါ် ပြင်ပလူများ၏ အမြင်များကို ဝေဖန်ရင်း နစက၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို အောက်ပါအတိုင်း ချီးကျူးပြောကြားခဲ့သည်။

မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများအတွက် ပြန်လည်နေရာချထားရေး အစီအစဉ်တစ်ခု ကို လျင်မြန်စွာ ရေးဆွဲခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ၎င်း၏ စီမံခန့်ခွဲနိုင်စွမ်း၊ ထိရောက်သော လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ရေရှည် စီမံ ကိန်းချနိုင်စွမ်းတို့ကို ပြသခဲ့ပါသည်။ မယုံကြည်ရသော မီဒီယာများက ပုံဖော်ထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပုံရိပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာ အာဏာကို ထိခိုက်စေသော ချဲ့ကားပြောဆိုခြင်းတစ်ခုမျှသာဖြစ်ကြောင်း မိုခါ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းက ပြသခဲ့သည်။⁴⁸

နစက၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပြသခြင်းအပြင် စစ်တပ်ထိန်းချုပ် မီဒီယာ များက အပြင်းအထန် အငြင်းပွားနေသော နယ်မြေဖြစ်သည့် ရခိုင်ပြည်နယ်အပေါ် နစက၏ ဩဇာအာဏာနှင့် ထိန်းချုပ်မှုကိုလည်း ပြသရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤအထဲတွင် ကာလရှည် ကြာ ပြည်တွင်းစစ်၏ သားကောင်များဖြစ်ခဲ့ရသော ဒေသခံပြည်သူများအပေါ် စစ်ဘက်အရာရှိ များနှင့် ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်တို့၏ ဂရုစိုက်မှုနှင့် သနားကြင်နာမှုကို ဖော်ပြမှုပေါ်တွင် အဓိကထားသည့် အခမ်းအနားဆန်သော၊ ရိုးရာဓလေ့ဆန် သောနှင့် သရုပ်ဆောင်ပြသသည့် နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခြင်း၏ ဘာသာစကားများကို အသုံးပြုခြင်း လည်း ပါဝင်သည်။

စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မီဒီယာများရှိ ဓာတ်ပုံများက စစ်ဝတ်စုံများဝတ်ဆင်ထားသော စစ်ဗိုလ် ချုပ်များနှင့် အကြီးတန်းအရာရှိများ အလှူငွေများ ပေးအပ်နေပုံ နှင့် ဘေးသင့်ဒေသများရှိ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပျက်စီးမှုများကို စစ်ဆေးနေပုံများကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံအများအပြားတွင် စစ်မှုထမ်းများကို ဖော်ရွေပြီး ဂရုစိုက်တတ်သော ‘နိုင်ငံတော်၏ဖခင်များ’ အဖြစ် ပုံဖော်ထား သည်။⁴⁹ ဆောင်းပါးအများစုသည် မင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲပီသမှုကို အသား ပေးဖော်ပြခဲ့သော်လည်း အချို့ဆောင်းပါးများတွင် ရှေ့တန်းရောက်ဝန်ထမ်းများနှင့် တွေ့ဆုံ ခြင်း၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ်ခြင်းနှင့် အလှူငွေပေးအပ်ခြင်း ပုံရိပ်များ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့သည်။⁵⁰ လမ်းများ၊ ဓာတ်တိုင်များ၊ ကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများကို ပြုပြင်ခြင်းများ အပါအဝင် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပြည်သူများကို ကူညီနေသည့် ယူနီဖောင်းဝတ် စစ်သားများ၊ ရဲများနှင့် ကြက် ခြေနီဝန်ထမ်းများ၏ ဓာတ်ပုံ ရာပေါင်းများစွာလည်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဆောင်းပါးအများစုမှာ တုံ့ပြန်မှုမြန်ဆန်သော၊ သနားကြင်နာတတ်ပြီး စွမ်းဆောင်ရည်ရှိသော နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးအဖြစ် မင်းအောင်လှိုင်၏ သရုပ်ဆောင်ပြသမှုများကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ မုန်တိုင်းတိုက် ခတ်ပြီး နောက်တစ်နေ့ဖြစ်သော မေလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် မင်းအောင်လှိုင် စစ်တွေသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ဓာတ်ပုံများက ဘေးအန္တရာယ်ကို အလွန်အလေးအနက်ထားဟန် ပြသခဲ့ သည် (ပုံ ၁၊ ၂ နှင့် ၃ တွင်ရှုပါ)။

ပုံ (၁)
Global New Light of Myanmar သတင်းစာ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် စေတနာရှင်များထံမှ လှူဒါန်းငွေများကို မင်းအောင်လှိုင် လက်ခံရယူနေသည့် ဓာတ်ပုံများ (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၆ ရက်)။ ⁵¹

ပုံ (၂)
Global New Light of Myanmar သတင်းစာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွက် အကူအညီအဖြစ် မြန်မာကျပ်ငွေ ခုနစ်ဘီလီယံကို မင်းအောင်လှိုင် ပေးအပ်နေသည့် ဓာတ်ပုံ။ ⁵²

ပုံ (၃)
Global New Light of Myanmar သတင်းစာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် မိုခါမုန်တိုင်းအပြီး စစ်တွေမြို့ တွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို မင်းအောင်လှိုင် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးနေသည့် ဓာတ်ပုံ။ ⁵³

မင်းအောင်လှိုင်သည် ဇနီးဖြစ်သူနှင့်အတူ ဇူလိုင်လ (၁၁)  ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အချို့ နေရာများသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေး ကာ ဘေးဒဏ်သင့် “မြို့နယ်များ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးမည်” ဟု ကတိပြုခဲ့ သည်။⁵⁴ ပုံ (၄) သည် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ တရားဝင်ဖြစ်မှုနှင့် စည်းကမ်းရှိမှု ပုံရိပ်ကို ဖော် ဆောင်ရန် တရားဝင်အခမ်းအနားဝတ်စုံများဖြင့် ကြိုဆိုနေသော လူအုပ်ကြီးကို အရပ်ဝတ်ဖြင့် ပြုံးပြနေသည့် မင်းအောင်လှိုင်နှင့် သူ၏ဇနီးတို့၏ ဓာတ်ပုံဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ပုံ (၄)
Global New Light of Myanmar သတင်းစာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် တပ်မတော်မိသားစုဝင်များကို မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ကြူကြူလှတို့က နှုတ်ဆက်နေသည့် ဓာတ်ပုံ။ ⁵⁵

ဆောင်းပါးများက မင်းအောင်လှိုင်၏ မိန့်ခွန်းများကိုလည်း ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်တစ် ခုတွင် သူက အခြေခံအဆောက်အအုံ ပြုပြင်မှုပုံစံအမျိုးမျိုး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးသွင်းအားစုများ ဖြန့်ဝေခြင်းတို့ကို ဖော်ပြပြောဆိုရင်း ရခိုင်ပြည်နယ်လူထုအပေါ် နစက၏ ကတိကဝတ်ပြုမှုကို အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။ စစ် အစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ကတိပြုရမည်ဟူသော သိသာထင်ရှားသည့် အတွင်း သဘောဖြင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဖြစ်ပွားနေသည့် ပဋိပက္ခနှင့် တင်းမာမှုများကို တစ်စုံတစ်ရာ ထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းမရှိဘဲ သူက “ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင် များနှင့် ဒေသခံများ အချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပါက ရခိုင်ပြည်နယ်သည် ယခင်အခြေ အနေထက် ပိုမိုကောင်းမွန်လာမည်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။⁵⁶ ရသေ့တောင်နှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်များရှိ စစ်စခန်းများသို့ သွားရောက်စဉ် သူက စည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ အတွင်းအားနှင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်တို့၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။⁵⁷ အလားတူပင် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ထံ မြန်မာကျပ်ငွေ ခုနစ်ဘီလီယံ လှူဒါန်းသည့် မိန့်ခွန်းတွင် မင်းအောင်လှိုင်က “စည်းလုံးသော အား” နှင့် “ခိုင်မာသောစိတ်ဓာတ်” ရှိရန် အရေးကြီးကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့ပြီး “ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အားလုံး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် ပါက ဘေးသင့်ဒေသများသည် မူလအခြေအနေသို့ အစောဆုံးပြန်လည်ရောက်ရှိမည်” ဟု ကြေညာခဲ့သည်။⁵⁸ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် ကတိပြုချက်များနှင့်အတူ မင်းအောင်လှိုင်က ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမွေအနှစ်များကို ဂရုစိုက်ကြောင်း ပြသမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် သူသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ရခိုင်တို့၏ သီးခြား ရိုးရာဓလေ့များ၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို အသားပေး ဖော်ပြထားသည့် ပြခန်းများကို သူ့အား ပြသခဲ့သည်။⁵⁹

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စစ်တပ်၏ မီဒီယာဖော်ပြမှုတွင် နောက်ထပ် အဓိကအကြောင်းအရာတစ်ခုမှာ စစ်တပ်၏ အလှူငွေပေးအပ်မှုများနှင့် ရန်ပုံငွေရှာဖွေမှုများကို အသားပေးဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ပြီး ရက်များနှင့် လများ အကြာတွင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြား နစက အရာရှိများ မုန်တိုင်းဒဏ် သင့်သူများအတွက် အခမ်းအနားဖြင့် ရန်ပုံငွေရှာပွဲများ ကျင်းပနေပုံကို ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်။ ဤခမ်းနားသော မြင်ကွင်းများမှ ဓာတ်ပုံများတွင် ထင်ရှားသော ယူနီဖောင်းများဝတ်ဆင်ထား သည့် နစက အရာရှိများက ငွေလှူဒါန်းနေပုံကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့သည်။ မင်းအောင်လှိုင်ကို အလှူငွေပေးအပ်သူအဖြစ်ရော လက်ခံသူအဖြစ်ပါ ပုံများတွင် မကြာခဏ ဖော်ပြခဲ့သည် (ပုံ ၁ တွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း)။ အခြား အကြီးတန်း နစက အရာရှိများကိုလည်း အခြားအခမ်းအနား များတွင် ရက်ရောသော အလှူရှင်များအဖြစ် ပြသခဲ့သည်။⁶⁰ သတင်းစာများက လှူဒါန်းသည့် ပမာဏနှင့် မည်သူလှူဒါန်းသည်ကို အသေးစိတ်ဖော်ပြခဲ့ပြီး စစ်ဘက်လေယာဉ်များ၊ သင်္ဘော များဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် အလှူပစ္စည်းများ၏ ဓာတ်ပုံများနှင့်အတူ တပ်မတော် (အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအနေဖြင့်)၊ တပ်မတော်မိသားစုများနှင့် နစက အရာရှိများ၏ စေတနာကို အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။⁶¹ ဤသတင်းဖော်ပြမှု၏ အဓိကလက္ခဏာတစ်ခုမှာ ဘေးသင့်အုပ်စုများထံ ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းများ ဖြန့်ဝေပုံအသေးစိတ် မပါရှိခြင်းနှင့် မုန်တိုင်း ဒဏ်သင့်သူများအပေါ် သက်ရောက်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြလေ့မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအစား စစ်တပ်နှင့် နစကကို စေတနာရှင်နှင့် သနားကြင်နာတတ်သော အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် ပြသရန်သာ အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ စစ်တပ်ပိုင်ကုမ္ပဏီများအတွက်လည်း ထိုနည်း၎င်းပင်ဖြစ် သည်။ ၎င်းတို့ကို မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများအား ဂရုစိုက်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အခြေခံစားသောက်ကုန်များဖြစ်သော ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ အသား၊ ငါးနှင့် ကြက်ဥများ အပါအဝင် ပစ္စည်းများကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးအောက် သတ်မှတ်ရောင်းချခဲ့သည့်အတွက် ဂုဏ်ပြုဖော်ပြ ခြင်းခံခဲ့ရသည်။⁶² သို့သော် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လွတ်လပ်သော သတင်းများအရ ထိုကဲ့သို့သော ကမ်းလှမ်းမှုများသည် နစကဝန်ထမ်းများအတွက်သာ ရရှိနိုင်ပြီး မုန်တိုင်းဒဏ်သင့် ပြည်သူ အများအပြားမှာ အခြေခံကုန်ပစ္စည်းများကို ငွေကြေးဖောင်းပွမှုအတိုင်း ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်စွာဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။⁶³

စစ်တပ်၏ အလှူဒါနများနှင့် ရက်ရောမှုဆိုင်ရာ သတင်းဖော်ပြချက်များတွင် စစ်တပ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြား ဆက်စပ်မှုများကို မကြာခဏ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆောင်းပါး အများအပြားက စိုးဝင်းနှင့် မင်းအောင်လှိုင်တို့ပါဝင်သည့် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကြောင့် ပျက်စီး ခဲ့သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် အခြားဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများအတွက် အလှူပေးပွဲများနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို မှတ်တမ်းတင် ဖော်ပြခဲ့သည် (ပုံ ၅ တွင်ရှုပါ)။⁶⁴ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မတိုင်မီက စစ်ဘက်အရာရှိများနှင့် သံဃာတော်များ အကြား ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးကို ပြသသည့်အနေဖြင့် စစ်တပ်သည် ထင်ရှားသော ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ လူသိရှင်ကြား ဆုတောင်းပွဲများစွာကို ကျင်းပခဲ့ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးရိုးအစဉ်အလာတစ်ရပ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် နိုင်ငံအကြီးအကဲ ဖြစ်ခြင်းနှင့် မင်္ဂလာရှိသော အုပ်စိုးမှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ်⁶⁵ ကိုယ်ကျင့်တရား ဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာ ကို သရုပ်ဆောင်ပြသခြင်းတို့ကို အခြေခံ၍ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းရှိ နစက အရာရှိများက မုန်တိုင်း၏ လမ်းကြောင်းကို လွှမ်းမိုးရန်အတွက် ထင်ရှားသော သံဃာတော်များ ကို ပင့်ဖိတ်ကာ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပရိတ် ရွတ်ဖတ်ခြင်း နှင့် နဂါးစာကျွေးပွဲကဲ့သို့ သော ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် ရိုးရာဓလေ့များကို ပြုလုပ်စေခဲ့သည်။⁶⁶

ပုံ (၅)
Global New Light of Myanmar သတင်းစာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် မြောက်ဦးမြို့တွင် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းက ဆန်နှင့် လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းနေသည့် ဓာတ်ပုံ။ ⁶⁷

နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် ၎င်းတို့၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အသားပေးဖော်ပြခြင်းနှင့်အတူ စစ်တပ်သည် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် ၎င်းတို့၏ တုံ့ပြန်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဘာသာစကား၊ အမှတ်သညာများနှင့် ဘုရင်စနစ် သရုပ်ဆောင်ပြသမှုများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အသစ်အဆန်းမဟုတ်ပါ။ ဂျော့ထ်⁶⁸ နှင့် စကိုဘာ⁶⁹ တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အာဏာတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ ၎င်းတို့၏ သုံးသပ်ချက်များတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တရားဝင်ဖြစ်စေရန်နှင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို တရားနည်းလမ်းကျသော ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရင်များ (ဓမ္မရာဇာ) အဖြစ် ပုံဖော်ရန် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ပြောဆိုမှုများနှင့် အမှတ်သညာများကို ကာလရှည်ကြာကတည်းက အသုံးချခဲ့ကြသည်။ ဤအချက်သည် အသောကမင်း၏ ဘုရင် စနစ်ပုံစံကို အခြေခံပြီး ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဘက်နှင့် အရပ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ နိုင်ငံရေးအာဏာကို ရှာဖွေရန်နှင့် ခိုင်မာစေရန် အသုံးပြုခဲ့သော အဓိကကျသည့် အဆိုတစ်ခု ဖြစ်သည်။⁷⁰

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအကြောင်းဖော်ပြထားသည့် စစ်တပ်၏ မီဒီယာဆောင်းပါးများ တွင် ထင်ရှားစွာမြင်ရသည့်အတိုင်း စစ်တပ်သည် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို အခွင့်ကောင်းယူကာ တစ်ဖက်တွင် မြန်မာပြည်သူလူထုနှင့် နိုင်ငံတော်၏ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအရောင်ဆိုးထားသော ‘စေတနာ’၊ ‘ရက်ရောမှု’၊ ‘သီလ’ တရားများကို အခြားတစ်ဖက်တွင် စစ်တပ်ပုံစံ နိုင်ငံတော်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြခဲ့ သည်။ ဥပမာတစ်ခုမှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၅) ရက်နေ့ထုတ် နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတစ်ခုမှ အောက်ပါကိုးကားချက် ဖြစ်သည်။

မြန်မာပြည်သူပြည်သားများသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ဘာသာစကား၊ လူမျိုး မခွဲခြားဘဲ မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများထံသို့ ၎င်းတို့၏ ကရုဏာတရား၊ ကိုယ် ချင်းစာတရားနှင့် စေတနာတရားများကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပူးပေါင်းပေး အပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤစစ်မှန်သော စေတနာတရားသည် နိုင်ငံတော်က အခက် အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ရတိုင်း ထင်ရှားခဲ့ပြီး မိုခါမုန်တိုင်း၏ သက်ရောက်မှုသည် တစ်ဦးချင်းစီက ၎င်းတို့၏ ပင်ကိုရက်ရောမှုနှင့် သီလတရားများကို ပြသခြင်း ဖြင့် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပြန်လည်နုပျိုလန်းဆန်းလာစေရန် တွန်းအား တစ်ခုအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အဖျက်စွမ်းအားကြီးမားသော မိုခါမုန်တိုင်း အပေါ် ဖော်ပြခဲ့သော ကျေးဇူးတင်မှုသည် ဘဝအလွှာပေါင်းစုံမှ ပြည်သူများ အတွက် ၎င်းတို့၏ ကရုဏာတရား၊ ကိုယ်ချင်းစာတရား၊ ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးနှင့် စစ်မှန်သော စေတနာတရားတို့ကို ပြသရန် ၎င်းက ပေးအပ်ခဲ့ သော အခွင့်အရေးတွင် အမြစ်တွယ်နေပါသည်။⁷¹

အထက်ပါ ကိုးကားချက်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာ သတင်းဖော်ပြမှုများသည် မုန်တိုင်းဒဏ်သင့် ဧရိယာအများအပြားမှာ AA ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်ဟူသော အချက်အပါအဝင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဖြစ်ပွားနေဆဲ တင်းမာမှုများနှင့် ပဋိပက္ခများကို ဖျောက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်မီဒီယာများက ကယ်ဆယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ တည်ရှိနေသည့် နိုင်ငံအပြိုင်တည်ဆောက်မှု နောက်ခံအခြေအနေကို အရေးမပါ သကဲ့သို့ လျှော့ချဖော်ပြခဲ့သည်။ AA သို့မဟုတ် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက ဒုက္ခသည်များကို အကူအညီပေးနေခြင်းကို ဖော်ပြခြင်းမရှိခဲ့သလို နိုင်ငံတကာ လူသားချင်း စာနာမှုအဖွဲ့အစည်းများ မုန်တိုင်းသင့်ဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားဆီးရန် နစက က ချမှတ်ထားသော ကန့်သတ်ချက်များကိုလည်း ဆွေးနွေးဖော်ပြခြင်း မရှိခဲ့ပေ။⁷² ကျွန်ုပ်တို့တွေ့ ရှိခဲ့သော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တည်းတွင်သာ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ရန် ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီများနှင့် နိုင်ငံတကာ အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းများ (INGOs) ၏ ကမ်းလှမ်းမှုများကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ အခြားဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင် စစ်တပ်နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ် သည်ဟု သိထားသော ဒုတိယမြိုင်ကြီးငူဆရာတော်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကရင်နယ်ခြား စောင့်တပ်မှ မြန်မာကျပ်ငွေ သန်း (၁၅၀) လှူဒါန်းမှုကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့သည်။⁷³ ရုရှား၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ထိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) တို့ထံမှ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီကမ်းလှမ်းမှုများကို သတင်းဆောင်းပါးများစွာတွင် ဖော် ပြခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ အစိုးရကို နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုကြောင်း သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြ သည့် နည်းလမ်းဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများ၊ အထူးသဖြင့် ရိုဟင်ဂျာတို့၏ ဒုက္ခဝေဒနာများနှင့် တွေ့ကြုံခံစား မှုများကို ဖုံးကွယ်ထားပြီး စစ်တပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဟန်ဆောင်စေတနာကောင်းများ ကိုသာ ပြသရန် ဦးစားပေးခဲ့သည်။ အချို့သော ဆောင်းပါးများက စစ်တွေမြို့ရှိ ပြည်တွင်း နေရပ်စွန့်ခွာသူ (IDP) စခန်းများသို့ နစက ၏ သွားရောက်လည်ပတ်မှုများနှင့် ၎င်းတို့အတွက် ဘေးလွတ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းရေး အစီအစဉ်များကို ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုအစီအစဉ်များ အမှန် တကယ် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း ရှိမရှိ သတင်းအချက်အလက် မပါရှိခဲ့သလို ထိုစခန်းများ တွင် နေထိုင်သူများသည် ရိုဟင်ဂျာများဖြစ်သည်ဟူသော အချက်ကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့ခြင်း မရှိ ပေ။⁷⁴ မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လူမျိုးစုများအကြား အကြမ်းဖက်မှုများ နှင့် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရှင်းလင်းသည့် စစ်ဆင်ရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည့် ဘူးသီးတောင်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် စကားပြောဆို ရာ၌ သူသည် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များအကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့ခြင်း မရှိသလို ဒေသ တွင်းရှိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လိုအပ်ချက်များနှင့် ပဋိပက္ခများအတွက် တာဝန်ယူခဲ့ခြင်းလည်း မရှိခဲ့ပါ။ ထိုအစား သူသည် ပြည်သူလူထုအပေါ် အပြစ်တင်ရန်သာ အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပြောစကားကို အောက်ပါအတိုင်း ကိုးကားဖော်ပြထားသည်။

ဤဒေသ (ဘူးသီးတောင်) ကို မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ကာကွယ်ရန် လိုအပ်ပါ တယ်။ ပြည်သူများဟာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသည့်အတွက် မိမိတို့၏ မြေကို သစ္စာရှိရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှသာလျှင် ဒေသခံများဟာ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို အမြန်ဆုံး ဆောင်ရွက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။⁷⁵

သူက တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုကိုလည်း “ဒေသခံပြည်သူများသည် နိုင်ငံ တော်၏ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်သည့်အလျောက်၊ အေးအတူပူအမျှ အတူတကွ နေထိုင်ကြသည် ဖြစ်ရာ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် အားလုံးက ညီရင်းအစ်ကိုစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အချင်းချင်း ကူညီစောင့်ရှောက်ရမည်” ဟု အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။⁷⁶ သူ၏ ခရီးစဉ်များ အတွင်း အခြားမိန့်ခွန်းများတွင်လည်း သူက ရင်းနှီးပြီးဖြစ်သော စစ်ဘက်သုံးစကားလုံးများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ “နိုင်ငံ၏ အင်အားသည် ပြည်တွင်း၌သာရှိသည်” ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည့်အပြင် “နိုင်ငံတော်က လိုအပ်နေချိန်တွင် ပြည်သူအားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ပါက … နိုင်ငံတော်သည် ချောမွေ့သောလမ်းအတိုင်း ပန်းတိုင်သို့ ရှေ့ဆက်သွားနိုင်မည်” ဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။⁷⁷

စည်းလုံးညီညွတ်မှုဆိုင်ရာ ဤဖော်ပြချက်များသည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများနှင့် အရပ်သားများအပေါ် စစ်တပ်၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများနှင့်သာမက ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်လက်တင်ပြမည့် အထူးသဖြင့် AA နှင့် NUG ကဲ့သို့သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ အစည်းများ၏ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း အထောက်အပံ့ပေးအပ်မှုများနှင့်ပါ သိသိသာသာ ကွဲလွဲ နေသည်။ ထို့နောက်တွင် မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများထံ အကူအညီများ ပေးအပ်ရာတွင် စစ်တပ် ၏ ရက်ရောမှုနှင့် နိုင်ငံတော်၏ ထိရောက်မှုကို စစ်ဘက်မီဒီယာများက ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခြင်းသည် မုန်တိုင်းဒဏ် အပြင်းထန်ဆုံးခံစားရသူများ၏ တွေ့ကြုံခံစားမှုများကို ကိုယ်စားမပြုပုံကို ကျွန်ုပ် တို့ ဖော်ပြပါမည်။

တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ မုန်တိုင်းအပေါ် အပြိုင်အဆိုင်တုံ့ပြန်မှုများ

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းဒဏ်သင့် ဧရိယာအများအပြားကို AA နှင့် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ခွဲ ဖြစ်သော ULA က အုပ်ချုပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး စနစ်များ ရှိသည်။ ရခိုင်ပြည်သူလူထု၏ ကိုယ် ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေး ရည်မှန်းချက်ဖြင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော AA/ULA သည် ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အင်အားအကြီးဆုံး တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်း (EROs) များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။⁷⁸ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှ စ၍ AA သည် စစ်တပ်နှင့် ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာ မသိမ်းမီလေးတွင် ခိုင်မာမှုမရှိသော လူသားချင်းစာနာမှု ဆိုင်ရာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း တိုက်ခတ်ချိန်တွင် ၎င်းမှာ အာဏာတည်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဤအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကြောင့် AA/ULA ကို နစက၏ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်း များ စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး အခြား ERO များကဲ့သို့ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အစပိုင်း တွင် တက်ကြွစွာ မခုခံခဲ့ပေ။ ဤအချက်က ULA အနေဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ၎င်း၏ အုပ်ချုပ် ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ တည်ရှိမှုကို တိုးချဲ့နိုင်စေခဲ့ သည်။⁷⁹ သို့သော်လည်း ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ စာတမ်းရေးသားချိန်အထိ တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားကာ AA ၏ နယ်မြေ ချဲ့ထွင်မှုများမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေဆဲဖြစ်သည်။

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် AA/ULA ၏ တုံ့ပြန်မှုများက ရင်းနှီးပြီးဖြစ်သော နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခြင်း၏ ဘာသာစကားများကို အသုံးပြု၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းရုံးဖွဲ့စည်းမှု တိုးတက်လာမှုကိုသာမက ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ၎င်းတို့၏ ရည်မှန်းချက်များကို ပါ ပြသခဲ့သည်။⁸⁰ AA/ULA ၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများက ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း သတိပေး ချက်များနှင့် “လိုက်နာရန်နှင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် အချက်များ” ဆိုင်ရာ အများအပြားကို ထုတ်ပြန် ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကို Signal နှင့် Telegram ကဲ့သို့သော စာတိုပေးပို့ရေး ပလက်ဖောင်းများမှ တစ်ဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တစ်ဝန်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြန့်ဝေခဲ့ကြသည်။⁸¹ နိုင်ငံတော်သဏ္ဌာန် ဆောင်သည့် ၎င်း၏ လက္ခဏာကို ပြသသည့်အနေဖြင့် AA/ULA ၏ လူသားချင်းစာနာမှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးရုံးက ပြည်သူလူထုသို့ အသိပေးကြေညာချက် များစွာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး⁸² သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ ကလေးသူငယ်များနှင့် မသန်စွမ်းသူများကို အထူးဦးစား ပေးကာ မုန်တိုင်းလမ်းကြောင်းရှိ လူပေါင်း တစ်သိန်း ကျော်ကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း ပေးခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည် (ပုံ ၆ နှင့် ၇ တွင်ရှုပါ)။⁸³

ပုံ (၆)
မြေပုံမြို့မှ ဒေသခံများကို AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးနေသည့် ဓာတ်ပုံ (Development Media Group က ထုတ်ပြန်သည်)။ ⁸⁴

ပုံ (၇)
မိုခါမုန်တိုင်းမတိုင်မီ နေရာနိမ့်ပိုင်းများမှ ပြည်သူများကို AA စစ်သားများက ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးနေသည့် ဓာတ်ပုံ (Development Media Group က ထုတ်ပြန်သည်)။ ⁸⁵

ULA သည် ၎င်း၏ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုများကို ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် မိုခါ မုန်တိုင်းဆိုင်ရာ ရခိုင်ဒေသ အရေးပေါ်ကယ်ဆယ် ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကော်မတီ (ERRCA) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင် ခဲ့သည်။ ERRCA ၏ Facebook စာမျက်နှာသည် ၎င်း၏ လှုပ်ရှားမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ဖော်ပြခဲ့ပြီး AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များက အိမ်ခေါင်မိုးများ၊ လမ်းများကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် လူထုအသိုင်းအဝိုင်းအမျိုးမျိုး၏ သန့်ရှင်းရေးတွင် ကူညီပေးနေသည့် ဓာတ်ပုံ များကို ပြသခဲ့သည်။ နစကနှင့်အပြိုင် AA/ULA ကလည်း နေအိမ်များ၊ ကျောင်းများ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အဆောက်အအုံများနှင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ၏ ပျက် စီးဆုံးရှုံးမှုများကို စာရင်းကောက်ယူခဲ့ပြီး နစကထက် မုန်တိုင်းပျက်စီးမှု ကိန်းဂဏန်းများကို ပိုမိုမြင့်မားစွာ ဖော်ပြ လေ့ရှိသည်။⁸⁶ နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် AA/ULA ၏ ထိရောက်မှုကို အသားပေးဖော်ပြရန် ရှင်းလင်းသော ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် ERRCA က မုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ပြီး နှစ်လအကြာတွင် (အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ ဘာသာဖြင့်) ကြေညာချက် တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။

ကျွန်ုပ်တို့အဖွဲ့အစည်း၏ နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ အရပ်ဘက်နှင့် စစ်ဘက် ဆိုင်ရာဌာနများမှရော ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းများထံမှပါ ရရှိသော လူ့စွမ်းအားနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်များကို အသုံးချပြီး ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို အောင်မြင်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ခဲ့ပါသည်။⁸⁷

ထိုကြေညာချက်တွင် ဘေးဒဏ်သင့် ပြည်သူလူထု၏ (၇၅) ရာခိုင်နှုန်းကို ပြန်လည်နေရာချ ထားပေးပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ULA က မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူ များကို စပါးမျိုးစေ့များ၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုများ၊ အခြေခံစားသောက်ကုန်များနှင့် အဝတ်အထည်များဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့ လျက်ရှိကြောင်း ဆက်လက် ဖော်ပြထားသည်။

ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်ရာတွင် ၎င်း၏ ထိရောက်မှုကို အသားပေးဖော်ပြခြင်းအပြင် AA/ULA သည် မိမိကိုယ်ကို နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွားများနှင့် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ကွဲပြားမှု များအထက်တွင် ရှိသော စာနာထောက်ထားတတ်သည့် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ သရုပ်ဖော်ပြသမှုအလွန်ဆန်သော ပြသမှုများတွင် AA/ULA မှ ထုတ် ပြန်သော သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဓာတ်ပုံများသည် မွတ်စလင်အသိုင်းအဝိုင်းများအား ၎င်း တို့၏ ထောက်ပံ့မှုကို ပြသခဲ့သည် (ပုံ ၈ တွင်ရှုပါ)။⁸⁸ ERRCA မှ တာဝန်ရှိ သူတစ်ဦးက ကြေညာ ချက်တစ်ခုတွင် “ကျွန်ုပ်တို့သည် လူမျိုး၊ ဘာသာ မခွဲခြားဘဲ မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများအတွက် စားနပ်ရိက္ခာများ ထောက်ပံ့ပေးနေပါသည် … ကျွန်ုပ်တို့သည် မွတ်စလင်များအတွက် နေအိမ် များကိုလည်း ပြုပြင် ပေးပါသည်” ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။⁸⁹ နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုကဲ့သို့ပင် AA က စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ကုန်သည်များနှင့် ဈေးဆိုင်ပိုင်ရှင်များကို အခြေခံကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများကို “တရားမျှတသောဈေးနှုန်း” ဖြင့် ရောင်းချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။⁹⁰ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း အပြီး မီဒီယာတွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများ တွင် AA က နစက အပါအဝင် ဒုက္ခသည် များ၏ လိုအပ်ချက်များကို ကူညီရာ၌ အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းအားလုံးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ၎င်း၏ ကတိကဝတ်ကို အခိုင်အမာ ပြော ကြားခဲ့သည်။⁹¹

ပုံ (၈)

မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများကို AA/ULA က စားနပ်ရိက္ခာများ လှူဒါန်းနေသည့် ဓာတ်ပုံ။ ⁹²

ဘေးအန္တရာယ်အပေါ် AA/ULA ၏ တုံ့ပြန်မှုတွင် ပြည်ပနှင့် ပြည်တွင်း အဖွဲ့အစည်းများထံမှ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့နှင့် အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှုများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ပြီး နောက်တစ်နေ့ဖြစ်သော မေလ (၁၅)  ရက်နေ့ တွင် ULA က (အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာဘာသာဖြင့်) ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ကာ နိုင်ငံ ခြားတိုင်းပြည်များ၊ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်များနှင့် နိုင်ငံတကာ အကူအညီပေးရေးအေဂျင်စီများကို ၎င်း၏ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းများ ပေးပို့မှုကို ပံ့ပိုးကူညီရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။⁹³ နိုင်ငံတော်အဆင့် အခွင့်အာဏာကို ပြသသည့်အနေဖြင့် AA စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်ကလည်း အမိုးအကာ၊ သောက်သုံးရေ၊ အစားအစာနှင့် ဆေးဝါးများ အတွက် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ (CSOs) နှင့် INGOs များထံမှ အကူအညီရရှိရန် အထူးဗီဒီယိုဖြင့် မေတ္တာရပ်ခံချက်တစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။⁹⁴ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများထံမှ ပေးပို့သော အကူအညီများကို ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိသလောက် AA/ULA က လက်လှမ်းမမီခဲ့ ခြင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ၎င်းတို့ အပေါ် နိုင်ငံခြားအသိအမှတ်ပြုမှု မရှိခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသော်လည်း အခြား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ အထူးသဖြင့် အခြား EROs များနှင့် NUG ထံမှ စုစုပေါင်း မြန်မာကျပ်ငွေ နှစ်ဘီလီယံခန့် ရှိဟန်တူသော အလှူငွေ များကိုမူ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။⁹⁵ AA/ULA ၏ ဝဘ်ဆိုဒ်များနှင့် Telegram ချန်နယ်များတွင် ‘ရခိုင်ပြည်သူလူထုကိုယ်စား’ ဟု AA စစ်ဦးစီးချုပ်က မကြာခဏ လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကျေးဇူးတင်လွှာများနှင့်အတူ EROs များထံမှ အလှူငွေပမာဏကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျာမနီ၊ ဩစတြေးလျနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံများ အခြေစိုက် ရခိုင်အသိုင်းအဝိုင်းအဖွဲ့အစည်းများမှ စုဆောင်း ရရှိသော အလှူငွေများအတွက် ဂုဏ်ပြုလွှာများကိုလည်း တင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်မူများကို ထောက်ခံမှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ် NUG က AA/ULA ထံ ကျပ်သန်း (၁၀၀) လှူဒါန်းခဲ့သည်။

ဤတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက AA/ULA ထံသို့ တရားဝင်မှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုကို ပေးအပ်ခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းနှင့် ပတ်သက် ၍ ERO များထံမှ ထုတ်ပြန်ချက် အများ အပြားသည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ပတ်သက်နေ သော နစကနှင့် နိုင်ငံတော် ဖြစ်တည်မှုနှင့် အခွင့်အာဏာအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်မှု၏ လှုပ်ရှားပြောင်း လဲမှုများကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို AA/ULA ၏ ညီနောင်မဟာမိတ် သုံးဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသော တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) နှင့် မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA) တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်များ တွင် အထူးသဖြင့် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် ဤ မဟာမိတ်များက ရခိုင်ပြည်သူများအတွက် ၎င်းတို့၏ ကရုဏာနှင့် AA/ULA အပေါ် ၎င်းတို့၏ ထောက်ခံမှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်သူများအတွက် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ အစည်းတစ်ခုအဖြစ် AA/ULA အပေါ် ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ် သူတို့က အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက် ပြုခဲ့သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က မုန်တိုင်းဒဏ်သင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ပြည်သူများအတွက် အရေးပေါ်အကူအညီနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ် ငန်းများကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲရာတွင် AA/ULA အနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၊ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပရဟိတအဖွဲ့အစည်းများကို ဦးဆောင် ကာ အကောင်းဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဟု လေးနက်စွာ ယုံကြည်ပါသည်။⁹⁶

စစ်တပ်ကဲ့သို့ပင် AA/ULA သည် ၎င်း၏ လှုပ်ရှားမှုများကို လူသိရှင်ကြား ဖြစ်စေရန် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်မီဒီယာ ကြိုးပမ်းမှုများကို အားကိုးခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်တပ်နှင့်မတူဘဲ၊ မိမိကိုယ်ကို ထိရောက်ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသော နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ရန် လွတ်လပ်သော မီဒီယာများနှင့်လည်း ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ၎င်းကို တော်လှန်ရေးလိုလား သော မီဒီယာများ၊ အထူးသဖြင့် နိရဉ္စရာ တီဗီသတင်းနှင့် Development Media Group တို့ က အခိုင်အမာ ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဤမီဒီယာများနှင့် အခြားတော်လှန်ရေးလိုလားသော မီဒီယာများက AA/ULA ၏ ဘေးအန္တရာယ် အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများနှင့် တုံ့ပြန်မှုများကို ချီးကျူးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကိုသာ သီးသန့်နီးပါး ဖော်ပြခဲ့သည်။⁹⁷ မိုခါဆိုင်ကလုန်း ERRCA အဖွဲ့မှ ဓာတ်ပုံများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး မုန်တိုင်းဒဏ် အပြင်းထန်ဆုံးခံရ သော ကျေးရွာများသို့ AA စစ်သားများက ဆန်၊ တာလပတ်များ၊ စားသုံး ဆီနှင့် အခြားလို အပ်သော ပစ္စည်းများကို ပေးပို့နေပုံကို ပြသခဲ့သည်။⁹⁸ လွတ်လပ်သောနှင့် တော်လှန်ရေး လိုလားသော မီဒီယာသတင်းဆောင်းပါးများက၊ နိုင်ငံတကာအကူအညီရရှိရေး အဟန့်အတား များနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အရင်းအမြစ်များ အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း၊ မြောက်ဦး၊ ကျောက်တော်၊ ရသေ့တောင်နှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်များရှိ မွတ်စလင်ကျေးရွာသားများကဲ့ သို့သော် ထိခိုက်လွယ်သော ဒုက္ခသည်များထံသို့ AA/ULA က ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့ကြောင်း အသား ပေးဖော်ပြခဲ့သည်။⁹⁹ ဆောင်းပါးများက AA တပ်ဖွဲ့များက တစ်အိမ်တက်ဆင်း၊ တစ်ရွာဝင်ထွက် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှု များ၊ လမ်းများရှင်းလင်းခြင်းနှင့် အမိုးအကာ၊ ဆန်နှင့် အခြားလိုအပ်သော ပစ္စည်းများ ပံ့ပိုးပေးနေသည့် လုပ်ငန်းများကို အသားပေးဖော်ပြခဲ့သည်။¹⁰⁰ နိရဉ္စရာက အနာဂတ်ဘေးအန္တရာယ်များ၏ သက်ရောက်မှုများကို လျော့ပါးစေရန် သစ်ပင်များ ပြန်လည်စိုက်ပျိုးသည့် AA/ULA ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ၎င်း၏ တာဝန်ယူမှုကို ထပ်မံပြသခဲ့သည်။¹⁰¹ တော်လှန်ရေးလိုလားသောနှင့် လွတ်လပ်သော မီဒီယာများက စစ်တပ် ကို နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း နိုင်ငံတကာ အကူအညီများအပေါ် နစက၏ ကန့်သတ်ချက် များနှင့် အဆိုးရွားဆုံးဒဏ်ခံရသော ဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် IDP စခန်းများရှိ ပြည်သူများထံ ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းများ ပံ့ပိုးရန် ပျက်ကွက်မှု ကို အသားပေးဖော်ပြလျက် နစကကို မကြာခဏဝေဖန်ခဲ့သည်။¹⁰² AA/ULA သည် မုန်တိုင်း ဒဏ်သင့်သူများ၏ လိုအပ်ချက်အားလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို ပိုမိုကောင်းမွန်သော အမြင်ဖြင့် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် ၎င်းတို့၏ တုံ့ပြန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ AA အပေါ် ပြည်သူ လူထု၏ ထောက်ခံမှုကို ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် တိကျစွာ မသုံးသပ် နိုင်သော်လည်း အချို့သော နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူများက ၎င်းတို့သည် “ကြီးမားသော ဝါဒဖြန့်ချိရေးအောင်ပွဲ” တစ်ခု ရရှိခဲ့သည်ဟု သုံးသပ်ခဲ့သည်။¹⁰³ AA ၏ ကောင်းမွန်သော လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် ဂုဏ်ပြု သည့် လူအများ၏ လူမှုကွန်ရက် မှတ်ချက်များကလည်း ကျယ်ပြန့်သော ထောက်ခံမှုရှိ ကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် နိုင်ငံရေးသုံးသပ်သူ ကျော်ဆန်းလှိုင်က AA/ ULA ကို ချီးကျူးခဲ့ပြီး စစ်တပ်ကိုမူ ဒုက္ခသည်များထံ လူသားချင်းစာနာမှု အကူ အညီများ ပေးပို့ ရေးအတွက် နိုင်ငံရေးကစားကာ အတားအဆီးများ ဖန်တီးနေ သည့် မယုံကြည်ရသော နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။¹⁰⁴ ဖာလန်¹⁰⁵ က နိုင်ငံတော် မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ပတ်သက်သည့် အခြားအခြေအနေများတွင် ဖော်ပြ ထားသည့်အတိုင်း မြန်မာစစ်တပ်အနေဖြင့် ဆိုင်ကလုန်းဒုက္ခသည်များ၏ လိုအပ်ချက်များကို “အကြွင်းမဲ့” တာဝန်ယူဖြေရှင်းရန် မျှော်လင့်ခံရသည့်နေရာတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေသည် AA/ULA အတွက် နိုင်ငံတော်ကို “နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ” သာလွန်ကောင်း မွန်အောင် စွမ်းဆောင် ရန် အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း နှိုင်းယှဉ်ချက် အရ ဤစွမ်းဆောင်ရည်တွင် NUG နှင့် EROs များ၏ AA/ULA အပေါ် အသိအမှတ်ပြုမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့က AA/ULA မှတစ်ဆင့် အလှူငွေများ ပေးအပ်ခဲ့ပုံက သက်သေသာဓက ဖြစ်သည်။

သို့သော် NUG နှင့် EROs များက AA/ULA မှတစ်ဆင့် လှူဒါန်းခဲ့သည့် နည်းလမ်း များအကြား ကွာခြားချက်တစ်ခု ရှိသည်။ EROs များနှင့်မတူဘဲ NUG သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းနှင့် တရားဝင်အာဏာပိုင်အဖြစ် မိမိကိုယ်ကို ပုံဖော်ခြင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အဖြစ် (ကျွန်ုပ်တို့သုံးသပ်သည်)၊ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို လူသိရှင်ကြား ပြသမှုများစွာဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် AA/ULA မှတစ်ဆင့် လှူဒါန်းခြင်း တစ်ခု တည်းကိုသာ ကန့်သတ်မထားဘဲ စင်ပြိုင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအဖြစ် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ နစက ကဲ့သို့ပင် ၎င်းသည် ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားအဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ထိုသို့လုပ် ဆောင်ခဲ့သည်။ NUG သည် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက် ခံခဲ့ရသော ဝန်ကြီးအများအပြားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမျိုးသားအစိုးရဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။¹⁰⁶

AA နှင့်မတူဘဲ NUG သည် ထိုနေရာတွင် မည်သည့်နယ်မြေကိုမျှ မထိန်းချုပ်ထား သောကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆိုင်ကလုန်းဒုက္ခသည်များထံ ကွင်းဆင်း၍ အလွယ်တကူ မရောက်ရှိနိုင်ခဲ့ပေ။ သို့သော် မုန်တိုင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် လူမှုကွန်ရက်ကို အသုံးပြု၍ လာမည့်ဘေးအန္တရာယ်၏ အန္တရာယ်များကို ကျယ်ပြန့်သော ပြည်သူလူထုထံ အသိပေးခဲ့ပြီး အန္တရာယ်ရှိသောဇုန်များရှိ ဒေသခံများကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန်နှင့် လုံခြုံသော ဘေးလွတ်ရာ လမ်းကြောင်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မတိုက် ခတ်မီတစ်ရက်အလိုတွင် NUG ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဌာနက ၎င်းတို့၏ Facebook စာမျက်နှာတွင် စကားဝိုင်းဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုကို စီစဉ်ခဲ့ပြီး ဘေး အန္တရာယ်လျော့ပါးရေးကို ဆွေးနွေးရန် NUG ၏ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာနှင့် ဘေးအန္တရာယ် ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲရေးဝန်ကြီးဌာန (NUG-MoHaDM) ဝန်ကြီးကို ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ NUG က နိုင်ငံတကာ အကူအညီပေးရေးအဖွဲ့အစည်းများကို နစက ကို အားကိုးမည့်အစား ၎င်းတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ရန်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ကွန်ရက်များကို အသုံး ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သော စစ်တပ်ထိန်း ချုပ် မီဒီယာများနှင့်မတူဘဲ NUG က နစက ကို ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပြီးတွင် ရခိုင် ပြည်နယ် ပြည်သူလူထုအတွက် ဒုက္ခဖြစ်စေသည့် အကျင့်ပျက်ခြစားပြီး အဟန့်အတားပြုလုပ်သော နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။

NUG သည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်အလှူငွေများကိုလည်း ကတိပြုခဲ့သည်။ ရခိုင်ရှိ AA/ULA နှင့် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများအတွက် မြန်မာကျပ်ငွေတစ်သန်း ရန်ပုံငွေရှာဖွေပေးခြင်း အပြင် မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများအတွက် ၎င်း၏ အခွန်ဝင်ငွေစုစုပေါင်း၏ ဆယ်ရာခိုင်နှုန်းကို လှူဒါန်းမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။¹⁰⁷ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များ၏ သီးခြားထိခိုက်လွယ်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် NUG သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ပြည် တွင်းအဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် အရေးပေါ်အခြေအနေအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်ရေးပစ္စည်း များကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ NUG သည် လူထုရန်ပုံငွေရှာဖွေပွဲ များကိုလည်း ကျင်းပခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ၂၀၂၃ ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် NUG သည် “အမေ့လက်ဆောင် အမေ့ယပ်တောင်” ရန်ပုံငွေရှာဖွေရေး လှုပ်ရှားမှုကို ကျင်းပခဲ့ သည်။ NUG-MoHaDM ကလည်း အလှူငွေများ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိသည်ကို အသေးစိတ်အစီရင်ခံစာများ အပါအဝင် (ပုံ ၉ တွင်ရှုပါ) ဘေးသင့်ဒေသများရှိ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ် ရေးအဖွဲ့များ၊ ဒေသခံလူသားချင်းစာနာမှု အဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများအကြောင်း ၎င်းတို့၏ Facebook စာမျက်နှာတွင် အစီရင်ခံစာများ တင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် NUG ၏ ယာယီသမ္မတ ဒူဝါလရှီးလသည် နေရာဖော်ပြမထားသော လွတ် မြောက်နယ်မြေတစ်ခုတွင် (ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ဖွယ်မရှိ) မုန်တိုင်းဒဏ်သင့် ပြည်သူများကို သွားရောက်တွေ့ဆုံနေသည့် ဓာတ်ပုံများကို တင်ခဲ့ပြီး ဒုက္ခသည် များအပေါ် ၎င်း၏ ထောက်ခံမှုနှင့် ဂရုစိုက်မှုကို ပြသခဲ့သည်။ ဤအကူအညီကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအား ခုခံ တော်လှန်ခြင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ သူက ခရီးစဉ် အတွင်း “တော်လှန်ရေး မုချအောင်ရမည်” ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။¹⁰⁸ ၎င်းတို့၏ တရားဝင်အာဏာပိုင်ဖြစ်မှုကို အခြားသော ပြယုဂ်တစ်ရပ် အဖြစ် ပြသရာတွင် NUG-MoHaDM ဝန်ကြီး ဒေါက်တာဝင်းမြတ်အေးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံ ခြားရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် တွေ့ဆုံကာ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း၏ သက်ရောက်မှု များနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံက ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို အကောင်းဆုံး မည်သို့ပံ့ပိုးနိုင်မည် ကို ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

ပုံ (၉)
မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအတွက် NUG-MoHaDM ၏ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပံ့ပိုးပေးမှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများ။ ¹⁰⁹

နိုင်ငံတွင်းရှိ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ဘေးသင့်ဒေသများရှိ နစက မဟုတ်သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို အသိအမှတ်မပြုခဲ့ သော စစ်တပ်နှင့်မတူဘဲ NUG က ဘေးသင့်ပြည်သူလူထုထံသို့ လူသားချင်း စာနာမှုအကူအညီများ မလုံလောက်မှု အတွက် နစကကို တိုက်ရိုက် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် AA/ULA ကဲ့သို့ NUG သည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် နစက နှင့် ကွင်းဆင်း၍ တိုက်ရိုက်ယှဉ်ပြိုင်နေခြင်း မဟုတ်သော်လည်း NUG သည် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို နစက၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် တိုက်ရိုက် ယှဉ်တွဲ ပြသကာ ဂရုစိုက်တတ်ပြီးတာဝန်ယူမှုရှိသော အစိုးရတစ်ရပ်အဖြစ် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပြသရန် ဘေးအန္တရာယ်ကို အသုံးချခဲ့သည်။ သို့သော် NUG ၏ ဤယှဉ်ပြိုင်ပါဝင်မှုက ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း၏ အထိခိုက်လွယ်ဆုံး ဒုက္ခသည်များဖြစ်သော ရိုဟင်ဂျာများကို မည်မျှအတိုင်းအတာ အထိ အကျိုးပြုခဲ့သည်မှာ ငြင်းခုံဖွယ်ရာဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်လက်တင်ပြပါမည်။

ရိုဟင်ဂျာရွာတစ်ရွာမှ လျစ်လျူရှုခံ ဒုက္ခသည်များ၏ အတွေ့အကြုံများ

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ချန်ထားခဲ့ပြီး အထူး သဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် လူမျိုးစုများအကြား အကြမ်းဖက်မှုလှိုင်း များအပြီးတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော နေရပ်စွန့်ခွာရသူများအတွက် စခန်းများနှင့် IDP ကျေးရွာများတွင် နေထိုင်ကြသော ရိုဟင်ဂျာ များအတွက် ပို၍ပင် ဆိုးရွားခဲ့သည်။ နစက နှင့် AA/ULA တို့က လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး နယ်နိမိတ်များကို ကျော်လွှား၍ စစ်မှန်သော ကြင်နာမှုဖြင့် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို တုံ့ပြန် နေသည်ဟု မီဒီယာများမှတစ်ဆင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို ပုံဖော်ခဲ့သော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့က စွယ်တော်ဟု အမည်ပေးထားသော ကမ်းရိုးတန်း IDP ရွာတစ်ရွာ မှ ဒေသခံများထံမှ ကျွန်ုပ်တို့ ကြားသိခဲ့ရသော ပြောဆိုချက်များက ရိုဟင်ဂျာ ပြည်သူများသည် ဤအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်သူများ၏ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လျစ်လျူရှုခြင်းကို ခံခဲ့ရကြောင်း သရုပ်ဖော်နေသည်။ ကျေးရွာတစ်ရွာ၏ အတွေ့အကြုံများမှ ယေဘုယျကောက်ချက်မချရန် အရေးကြီးသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့၏ အင်တာဗျူးများသည် လွတ်လပ်သော မီဒီယာများနှင့် နိုင်ငံတကာ NGO များမှ အခြားနေရာများမှ အစီရင်ခံစာများနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုက်ညီနေသည်။¹¹⁰ စွယ်တော်ရွာမှ ဒေသခံများသည် နစကနှင့် AA နှစ်ဖွဲ့လုံးက ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ချမှတ်ထားသော ခရီးသွား ခွင့်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အထူးလို အပ်ချက်များကို ရုပ်သိမ်းရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် ဘေးလွတ်ရာသို့ မပြောင်း ရွှေ့နိုင်ခဲ့ကြဘဲ အကူအညီ အလွန်နည်းပါးစွာသာ ရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွင့်မှ ကန့်သတ်ခံခဲ့ရကာ မုန်တိုင်းအပြီးတွင် ၎င်းတို့၏ အဓိကအသက် မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းများသို့ ပြန်မသွားနိုင်ခဲ့ကြပေ။ ထိုအချိန်တွင် အိမ်နီးချင်းကျေးရွာများ ရှိ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ဒေသခံများမှာမူ နစကနှင့် AA တို့၏ သီးခြားကြေညာချက်များအရ ဘေးလွတ်ရာနေရာ များသို့ လွတ်လပ်စွာ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ခဲ့ကြသည်။

လက်ရှိ စွယ်တော်ရွာတွင် အိမ်ခြေ (၁၈၅) လုံးရှိပြီး ကျောက်တော် မြို့နယ်ထဲ၌ ပါဝင်ပါ သည်။ ဤရွာသည် ဒုက္ခသည်စခန်းအဖြစ် တည်ဆောက်ထားသည့် ရွာဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခတွင် ရခိုင်လူမျိုးများ၏ မီးရှို့ ဖျက်ဆီးခံရပြီးနောက် မြန်မာစစ်အစိုးရမှ မူလစွယ်တော် ရွာအစား ပြန်လည်တည်ဆောက်‌ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။¹¹¹  ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ စွယ်တော်ရွာမှ ရိုဟင်ဂျာရွာသားများကို ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ၎င်းတို့အား ခရီးသွားလာခွင့် ပြုခဲ့သော်လည်း လူဝင်မှုကြီးကြပ် ရေး အရာရှိတစ်ဦးက ၎င်းတို့ အား Form D ဟုခေါ်သော စာရွက်စာတမ်း ထုတ်ပေးမှသာ သွားလာခွင့်ရသည်။ ထို့အပြင် ရိုဟင်ဂျာရွာသားများသည် အနီးအနားကျေးရွာများတွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသား ရခိုင်ရွာ သားများ အသုံးပြုသည့် အများပြည်သူသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို အသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရ သည်။ ၎င်းတို့၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကုန်ကျစရိတ်များသည် လုံခြုံရေးတပ် ဖွဲ့များနှင့် ပွဲစား များထံ အပိုငွေပေးချေမှုများ မကြာခဏ ပါဝင်သောကြောင့် သိသိသာသာ ပိုမိုမြင့်မားပြီး ခရီး သွားလာမှုကို ခက်ခဲကာ စရိတ်ကြီးမြင့်စေသည်။ ဤကုန်ကျစရိတ်များကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ် ပြင်ပသို့ ခရီးသွားလာခြင်း သည် လုံးဝနီးပါး မဖြစ်နိုင်ပေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ စွယ်တော်ရွာသည် AA နှင့် နစက တို့၏ ရောနှောထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး ဒေသခံခေါင်းဆောင်များက AA နှင့် နစက နှစ်ဖွဲ့လုံးထံ သတင်းပို့ခဲ့ရသည်။ သို့သော် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း တိုက်ခတ် ချိန်တွင် နစက အရာရှိအများစု ထွက်ခွာသွားသောကြောင့် ၎င်းသည် အဓိကအားဖြင့် AA ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။¹¹² သို့သော် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မတိုင်မီ ရက်များတွင် စွယ်တော်ရွာမှ ဒေသခံများကို မုန်တိုင်းအတွက် ၎င်းတို့ဘာသာ ပြင်ဆင်ရန် ပစ်ထားခဲ့သည်။

ဒေသခံအများအပြားသည် ကျရောက်လာမည့် မုန်တိုင်းအကြောင်းကို WhatsApp အဖွဲ့ တစ်ခုမှတစ်ဆင့် သိရှိခဲ့ကြသော ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးနှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ထံမှ သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သည်။ မေလ (၁၁)  ရက်နေ့ ဗလီတွင် သောကြာနေ့ ဝတ်ပြုဆုတောင်း ချိန်အတွင်း သူတို့က မုန်တိုင်းအကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ဒေသခံများကို ပင်လယ်နှင့် လယ်ကွင်း များသို့ မသွားရန် အကြံပြုခဲ့သည်။ AA ကလည်း ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို မေလ (၁၂)  ရက်မှ (၁၄) ရက်အထိ ကျေးရွာအတွင်း၌သာ နေထိုင်ရန်နှင့် အစားအစာ၊ ဆေးဝါးနှင့် အရေးကြီး စာရွက်စာတမ်းများ အပါအဝင် အရေးပေါ်ထောက်ပံ့ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ထားရန် ရွာသားများ အား အကြံပြုရန် အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး၏ ပြောကြားချက်အရ နစကသည် စွယ်တော်ရွာမှ ရိုဟင်ဂျာဒေသခံများအတွက် မုန်တိုင်း၏ သက်ရောက်မှုကို လျော့ပါးစေရန် သတင်းအချက်အလက်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် လုံလောက်သော ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ အိမ်နီးချင်းကျေးရွာများရှိ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများကို ဘုန်းကြီးကျောင်း များ၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် ကျောင်းများရှိ ခိုလှုံရာများသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခြင်း အပါအဝင် ဦးစား ပေးခဲ့သည်။ အချို့သော ရိုဟင်ဂျာ IDP များကို အစိုးရအရာရှိများက စစ်တွေတက္ကသိုလ်တွင် နေထိုင်ရန် ဖိတ်ကြား ခဲ့သော်လည်း၊ နစကက မုန်တိုင်းကို အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့ကို နေရာရွှေ့ပြောင်းမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် သူတို့က ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ရန် တွန့်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ခရီးသွားခွင့်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှု မရှိခြင်းက ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းကို အမှန်တကယ် ခွင့်ပြုထားခြင်း ရှိ၊ မရှိ ရှုပ်ထွေးမှုကို ပိုမိုဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေကို ထင်ဟပ်လျက် စွယ်တော်ရွာမှ ရိုဟင်ဂျာ ကျောင်းဆရာ တစ်ဦးက ကျွန်ုပ်တို့အား “စစ်တွေက ရခိုင်လူမျိုးအများအပြားဟာ ဘေးကင်းတဲ့နေရာ တွေကို ပြောင်းရွှေ့နိုင်ခဲ့ကြတယ် ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့က မုန်တိုင်းအကြောင်း သတင်းအချက် အလက်တွေကို သတင်းရင်းမြစ်အမျိုးမျိုးကနေ ရရှိခဲ့ကြတာကိုး။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရိုဟင်ဂျာတွေကတော့ အဲဒီလို မလုပ်နိုင်ခဲ့ဘူး။ ကျွန်တော်တို့ကို ခရီးသွားခွင့် မပြုခဲ့ဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။¹¹³

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ကုန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်သောအခါ စွယ်တော်ရွာသည် သိသာထင်ရှားသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ နေအိမ် ခုနစ်ဆယ်ခန့်မှာ လုံးဝ ပျက်စီးခဲ့ပြီး ကျန်ရှိသော နေအိမ်များမှာ အိမ်ခေါင်မိုးအများအပြား လွင့်ထွက်သွားကာ တစ်စိတ် တစ်ပိုင်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ (၂၀၁၂ ခုနှစ် လူမျိုးစုများအကြား အကြမ်းဖက်မှုများအပြီး) နိုင်ငံ တကာ အလှူရှင်များက တည်ဆောက်ပေးခဲ့သော ဗလီတစ်လုံး၊ မူကြိုကျောင်းတစ် ကျောင်း နှင့် မူလတန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း အပါအဝင် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ နှစ်ရှည်ပင်များ၊ စက်လှေများနှင့် မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့သော အရေး ကြီးသည့် အရင်းအမြစ်များ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ကျေးရွာအတွင်း လူသေဆုံးမှု မရှိခဲ့သော်လည်း မုန်တိုင်းကြောင့် လှေအစင်း (၇၀) ကျော် ပျောက်ဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အစင်း (၆၀) ကို ပြန် လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒေသခံအများအပြားသည် မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သည့် အခြား IDP ကျေးရွာ များရှိ ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးများကိုလည်း ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။

အပြင်းအထန် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သော်လည်း AA၊ နစက နှင့် ကမ္ဘာ့စားနပ် ရိက္ခာအစီအစဉ် (WFP) တို့ထံတွင် ပျက်စီးမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ရှိနေ ပါလျက် စွယ်တော်ရွာ ဒေသခံ များသည် အထောက်အပံ့ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာအကူအညီကို လုံးဝနီးပါး မရရှိခဲ့ကြပါ။ မေလ (၁၄) ရက်နေ့တွင် AA က VA ကို ပျက်စီးမှုအစီရင်ခံစာများ စုဆောင်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့သော် လည်း AA ဝန်ထမ်းများ ကျေးရွာသို့ လာရောက်ခြင်းမရှိသလို အကူအညီလည်း မပေးခဲ့ပေ။ မေ လ (၂၁) ရက်နေ့တွင် WFP မှ ဝန်ထမ်းများက ပျက်စီးမှုစာရင်း ကောက် ယူမှု ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မေလ (၂၅) ရက်နေ့တွင် နစကက VA ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ကျောင်းဆရာများနှင့် ကျောင်းသား များကို အချက်အလက်များ စုဆောင်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ နစက က ရွာတစ်ရွာလုံးအတွက် စောင်တစ်ထည်၊ ဆန်တစ်အိတ်၊ ဆပ်ပြာတစ်တောင့်နှင့် အမျိုးသားဝတ်နှင့် အမျိုးသမီးဝတ် လုံချည် တစ်ထည်စီကိုသာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ တစ်ခုတည်းသော နောက်ထပ်အကူအညီမှာ ကျွန်ုပ်တို့ သုတေသီအဖွဲ့က စီစဉ်ပေးသော ငွေသားအလှူငွေများဖြစ်ပြီး ထိုငွေကို ရွာသားများ က အရေးပေါ်ခိုလှုံရန် တာလပတ်များ ဝယ်ယူရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်လအထိ ကျေးရွာသည် AA သို့မဟုတ် နစကထံမှ နောက်ထပ်အကူအညီများ မရရှိခဲ့ပေ။ နှိုင်းယှဉ်ကြည့် လျှင် အနီးအနားရှိ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားကျေးရွာတစ်ခုသည် ကျေးရွာဘုန်းကြီး ကျောင်းမှတစ် ဆင့် အကူအညီများကို စုစည်းနိုင်ခဲ့သော ဒေသခံ ပရဟိတအဖွဲ့ အစည်းများထံမှ များပြားသော အကူအညီများ ရရှိခဲ့ရာ ဤအချက်က စွယ်တော်ရွာသားများအကြား စိတ်ပျက်အားငယ်မှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အစောပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း စွယ်တော်ရွာ ဒေသခံများအပေါ် ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း၏ သက်ရောက်မှုသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ နိုင်ငံတော်၏ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် လူမျိုးစုများအကြား အကြမ်းဖက်မှု၏ ဆိုးရွားသော သက်ရောက်မှုများအပေါ်တွင် ထပ်ဆင့်ကျရောက်ခဲ့သည်။¹¹⁴ စွယ်တော်ရွာမှ ကျွန်ုပ်တို့ အင်တာဗျူးခဲ့သော ဖြေဆိုသူတစ်ဦးက ၂၀၁၂ က ရခိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာ အသိုင်းအဝိုင်းများအကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူမျိုးစုအကြမ်းဖက်မှု သည် ၎င်းတို့၏ အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း၏ သက်ရောက်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွား စေပုံကို အသားပေးပြောကြားခဲ့သည်။ သူတို့က ရိုဟင်ဂျာများသည် သွားလာခွင့် ကန့်သတ် ချက်များဖြင့် ဘေးအန္တရာယ် မကင်း သော၊ ရေလွှမ်းမိုးလွယ်သော နေရာများတွင် မကြာခဏ နေထိုင်ရန် ဖိအားပေးခံရပြီး ၎င်းမှာ မုန်တိုင်းဒဏ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်စွမ်းကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေကြောင်း သုံးသပ်ပြောကြားခဲ့သည်။

ကျွန်တော့်ရပ်ကွက်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားတယ်။ AA ဆီကရော နစက ဆီက ရော ဘာကြိုတင်သတိပေးချက်မှ ကျွန်တော် မရခဲ့ဘူး။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း အကြောင်းကို လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာပဲ ကျွန်တော် ဖတ်ခဲ့ရတယ်။ ကျွန်တော်တို့ မှာ ကိုယ့်အိမ်မှာပဲ နေရုံကလွဲပြီး ရွေးချယ်စရာ မရှိခဲ့ဘူး၊ ဘယ်ကိုမှလည်း ပြောင်းလို့မရခဲ့ဘူး။ မုန်တိုင်းကို ရှောင်ရှားဖို့အတွက် ကျွန်တော်တို့ ပြင်ဆင် ချိန်မရခဲ့ဘူး … ဒီနေ့အထိ ဘယ်အဖွဲ့ အစည်းဆီကမှ ကျွန်တော်တို့ ဘာအကူ အညီမှ မရခဲ့ဘူး။¹¹⁵

ဤဖြေဆိုသူက နစကသည် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မတိုင်မီနှင့် မုန်တိုင်းအပြီးတွင် ရိုဟင်ဂျာ များကို တမင်တကာ လျစ်လျူရှုခဲ့ပြီး ၎င်းကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် သေဆုံးသူ မြင့်မားခဲ့ရသည်ဟု ယုံကြည်သည်။ ဖြေဆိုသူက နစက၏ အထောက်အပံ့မရှိခြင်းကိုရော ရိုဟင်ဂျာတို့၏ အသက်ကို တန်ဖိုး မထားဟု ယူဆရသည့်အပေါ်ကိုပါ ဝေဖန်ခဲ့သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ အင်တာဗျူးခဲ့သော ရခိုင်တိုင်းရင်းသား သုတေသီတစ်ဦးက AA က ၎င်းတို့ ထိန်းချုပ်ရာဒေသများတွင် အရေးပေါ်အကူအညီအချို့ ပေးခဲ့သော်လည်း ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ၏ အလုံးစုံသက်ရောက်မှုမှာ အလွန်ပြင်းထန် သဖြင့် ၎င်းတို့တွင် လုံလောက်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်သည့် စွမ်းဆောင်ရည် မရှိခဲ့ဘဲ ဤအချက်က ၎င်းတို့ကို ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများကို ဦးစားပေးရန် ဖြစ်စေခဲ့သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း တုံ့ပြန်မှုအပေါ် နစက နှင့် AA အကြား ယှဉ်ပြိုင်မှုသည် ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းမှုမရှိခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ၎င်းက ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် အပြင်းထန်ဆုံး သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်ဟုလည်း သူက မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ သူက ပြည်ပ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပရဟိတအဖွဲ့များအပေါ် ၎င်း၏ ကန့်သတ်ချက်များအတွက် နစက ကို အဓိက အပြစ်တင်ခဲ့သည်။

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းဒဏ်ကို ရိုဟင်ဂျာတို့၏ နက်ရှိုင်းစွာ ခံစားရနိုင်ခြေနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေ သော နိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူများက ၎င်းတို့ကို လျစ်လျူ ရှုခဲ့ပုံများကို နားလည်သဘော ပေါက်ရန် နောက်ခံတွင် အရင်းခံနေသော ပိုမို နက်ရှိုင်းသည့် သမိုင်းဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားပြောင်းလဲမှုများကို အလေးပေးဖော်ပြရန် အရေးကြီးသည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ရုပ်သိမ်းခံရပြီးနောက် ရိုဟင်ဂျာများသည် ကြီးမားသော နေရပ်စွန့်ခွာရသည့် လှိုင်းများအပါအဝင် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ နိုင်ငံတော်၏ စနစ်တကျ ဖယ်ကြဉ်မှု၊ ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းက သူတို့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးနယ်ပယ် အားလုံးတွင် ဘေးဖယ်ထားခြင်းနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ခံရစေခဲ့သည်။¹¹⁶ ဂျွန်ဆန် နှင့် အဖွဲ့မှ ဖော်ပြသည့်အတိုင်း¹¹⁷ ဤအချက်သည် သွားလာမှုကန့်သတ်ချက်များ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ညံ့ဖျင်း သောအိမ်ရာ၊ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများမရှိခြင်းနှင့် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း များ၏ သက်ရောက်မှုကို ခံရလွယ်သော အသက်မွေးဝမ်း ကျောင်းလုပ်ငန်းများအပေါ် မှီခို နေရခြင်းတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ရိုဟင်ဂျာများကို ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များအား အထူး သဖြင့် ပိုမိုထိခိုက်ခံစားရလွယ် ကူစေခဲ့သည်။¹¹⁸

ဤအချက်က မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းသည် သာမန် ‘သဘာဝ’ ဘေး အန္တရာယ်တစ်ခု မျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံရေးနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ခွဲခြားဆက်ဆံမှု နှင့် ဘေးဖယ်ထားမှု ပုံစံများတွင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်နေသော ဘေး အန္တရာယ်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ထင်ဟပ်စေသည်။¹¹⁹ နစကနှင့် အထူးသဖြင့် AA နှစ်ဖွဲ့လုံးက ဘာသာရေးနှင့် လူမျိုးရေးကွဲပြားမှုများအထက်တွင် ရှိသော ကြားနေ နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းများဟူသော အထင်အမြင်ကို ပေးခဲ့သော် လည်း ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပေါ် ၎င်းတို့၏ ယှဉ်ပြိုင်တုံ့ပြန်မှုများတွင် လက်တွေ့၌ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် နိုင်ငံမဲ့ပြည်သူများအဖြစ် ရိုဟင်ဂျာတို့၏ ဘေးဖယ်ခံရမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းသည် ‘အာဏာပြဇာတ်ခုံ’ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအတွင်း၌ မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများအတွက် စစ်မှန်သော စိုးရိမ်မှုများသည် အာဏာပြသရန်နှင့် နိုင်ငံတော်သဏ္ဌာန် ထိန်းချုပ်မှုကို အခိုင်အမာပြသရန် ရည်မှန်းချက်များကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။

နိဂုံး

မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ဖြစ်ရပ်သည် ဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်ပွားပြီး တုံ့ပြန်ကြသည့် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးဖြစ်စဉ်များနှင့် ပိုမိုစဉ်ဆက်မပြတ်ပြီး ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုရှိစွာ ထိတွေ့ ဆက်ဆံရန် တောင်းဆိုနေသော ဘေးအန္တရာယ်များ၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ တိုးပွားလာသော လေ့လာမှုစာပေများကို အားဖြည့်ပေးသည်။¹²⁰ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော ဘေးအန္တ ရာယ်တစ်ခုကို တစ်ခု တည်းသော၊ အမြဲတမ်းဖြစ်သော၊ သို့မဟုတ် အလိုအလျောက်ဖြစ်သော ဖြစ်ရပ် တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းထက် နိုင်ငံရေးဂေဟဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှု များက ဘေးအန္တရာယ်များသည် ရှုပ်ထွေးပြီး အာဏာနှင့် ဆက်နွှယ် သော လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များတွင် မည်သို့ အမြစ်တွယ်နေသည်ကို ပြသနေသည်။¹²¹ ဤဆောင်းပါးတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကြီးမားသော နိုင်ငံရေးပြိုကွဲမှု၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခများနှင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှုအပေါ် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် ယှဉ်ပြိုင်နေသော နိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူ အဖွဲ့အစည်းများက ဘေး အန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုများ မှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့၏ ထိရောက်မှုနှင့် တရားဝင်မှုကို ပြသရန် အသုံးချခဲ့သောကြောင့် မိုခါ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းသည် ‘အာဏာဇာတ်ခုံ’ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ကြောင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ စစ် ကောင်စီသည် မုန်တိုင်း၏ ကြေကွဲဖွယ်အဖြစ်ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့ကိုယ်ကို ထိရောက်သော နိုင်ငံတော်ယန္တရားတစ်ခုအဖြစ်သာမက ရက်ရောပြီး ဂရုစိုက်တတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ်ပါ ကျယ်ပြန့်သော မီဒီယာပြသမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပုံကို ကျွန်ုပ်တို့ ပြသခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဘာသာရေးအမှတ်သညာများနှင့် ဘာသာစကားများကို မကြာခဏ အသုံး ပြုခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများ၊ အရပ်သားများ အပေါ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု ကျဆင်းလာခြင်း တို့ကိုမူ ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်။ AA/ULA က ဆိုင်ကလုန်းဒုက္ခသည်များကို မည်သို့ မည်ပုံ ကူညီခြင်းနှင့် ၎င်း၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲနေသော အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို အသုံးပြု၍ ၎င်း၏ တိုးမြင့် လာသော တည်ရှိမှုကို အခိုင်အမာပြသပြီး အားဖြည့် ခဲ့ပုံကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ လေ့လာဆန်း စစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရခိုင်ပြည်သူများနှင့် တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုအတွင်းရှိ အခြားအဖွဲ့ အစည်းများထံမှ နိုင်ငံတော် အဆင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိခဲ့သည်။ NUG သည် ဘေးသင့်ဒေသများသို့ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကွင်းဆင်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ သော်လည်း မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်သူများအတွက် ဂရုစိုက်မှုနှင့် အထောက်အပံ့ကို ပြသခြင်းဖြင့် ဤအာဏာဇာတ်ခုံတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ဖော်ပြခဲ့ သည့်အတိုင်း နစက၊ AA/ULA နှင့် NUG တို့သည် တရားဝင်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်မှု စွမ်းရည်များကို ပြသရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် နိုင်ငံတော် အာဏာ၏ မတူညီသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပြကွက်များကို အသီးသီး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဤ နည်းဖြင့် နိုင်ငံရေးပြိုကွဲချိန်အတွင်း ‘သဘာဝ’ ဘေးအန္တရာယ်များသည် တည် ဆောက်ဆဲ နိုင်ငံတော်အာဏာကို အကောင်အထည်ဖော်ပြသနိုင်သည့် ထူးခြားသော ပြကွက် သို့မဟုတ် ‘ဇာတ်ခုံ’ တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပုံကို ကျွန်ုပ်တို့ သရုပ်ဖော် ပြသထားသည်။

သို့သော် ဤအာဏာဇာတ်ခုံတွင် ဘေးအန္တရာယ်တုံ့ပြန်မှုအား နိုင်ငံရေး ဆန်စေခြင်းသည် အပြင်းအထန်ဆုံး ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသော ဒုက္ခသည်များဖြစ် သည့် ရိုဟင်ဂျာတို့၏ အကျိုး စီးပွားကို နစ်နာစေခဲ့သည်။ မီဒီယာနှင့် လူမှု ကွန်ရက် ကိုယ်စားပြုမှုများဆိုင်ရာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်တွင် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မီဒီယာများ၌ စစ်ကောင်စီ၏ အောင်မြင်သော ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်မှု၊ အလှူငွေများနှင့် အရပ်သားများအပေါ် ဂရုစိုက်သည်ဟုဆိုသော အကြောင်းအရာများကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခြင်းအပေါ် အာရုံစိုက်နေသောကြောင့် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခ သည်များ၏ ဒုက္ခသည် ထင်ထင်ရှားရှား ပျောက်ဆုံးနေခဲ့သည်။ နေရပ်စွန့်ခွာရသူများအတွက် စခန်းများရှိ မွတ်စလင်အသိုင်းအဝိုင်း၏ ထူးခြား သော ထိခိုက်လွယ်မှုအပေါ် AA/ULA ဘက်မှ အသိအမှတ်ပြုမှုအချို့ ရှိခဲ့သော် လည်း ၎င်းတို့က ထိုသူများကို ရိုဟင်ဂျာဟု မည်သည့်အခါမျှ ရည်ညွှန်း ပြောဆိုခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ စွယ်တော်ရွာ ဖြစ်ရပ်ဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ ပြသခဲ့သည့်အတိုင်း ၎င်း တို့၏ တုံ့ပြန်မှုများတွင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတို့၏ လိုအပ်ချက်များကို ရှင်းလင်းစွာ ဦးစားပေး ခဲ့သည်။

ဤအဖြစ်အပျက်ကို နားလည်ရန် မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအား နိုင်ငံရေး ဆန်စေခြင်းကို အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြိုကွဲမှုနောက်ပိုင်း အငြင်းပွားမှုများနှင့် ဆက်စပ်၍  သာမက ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာ နိုင်ငံတော်၏ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှု၊ လူမျိုးစု အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုတို့အပေါ် ထပ်ဆင့်ကျရောက်နေသည်ဟု ရှုမြင်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤဆောင်းပါး၏ တွေ့ရှိချက်များနှင့်အညီ လဘီးယွန် နှင့် ဝိုက်ဇ်နက်ဂါ¹²² တို့က နိုင်ငံရေးအရ ဘေးဖယ်ခံထားရသော အုပ်စုများအတွက် ရှိရင်းစွဲ အက်ကြောင်းများကို ပိုမို ခိုင်မာစေသည့် သီရိလင်္ကာနှင့် အာချေးတွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဆူနာမီ၏ မညီမျှသော သက်ရောက်မှုများကို သရုပ်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပဲလင်း နှင့် ဒေးလ်¹²³ တို့က ပြည်တွင်းစစ် ကာလများအတွင်း နိုင်ငံတော်သည် အချို့သော အုပ်စုများနှင့် ဒေသများကို  သိသိသာသာခွဲခြား ဆက်ဆံကြောင်း ပြသသည်။ ဘရန့်ချ်¹²⁴က ယူဂန်ဒါမြောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခဒေသများရှိ မိုးခေါင် ရေရှားဒဏ်သင့် အသိုင်းအဝိုင်းများအကြောင်း ပြောပြသကဲ့သို့ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ အသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို နိုင်ငံတော်၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လျစ်လျူ ရှုမှု၏ အဆက်အဖြစ် ရှုမြင်ခံစားခဲ့ရသည်။ ဂျော်ဂျီယို အဂမ်ဘမ်၏ လေ့လာမှု¹²⁵ကို အမှတ်ပြု၍ ဘေးအန္တရာယ်များနှင့် အကျပ်အတည်းများ၏ အခြေအနေတွင် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကယ်ဆယ်ရေးသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းများအား ‘အခြားသူ’ များကို မည်သည့် အရာမျှ ပေးဆပ်ရန်မလိုသော ‘အကာအကွယ်မဲ့’ သို့မဟုတ် ‘နှင်ထုတ်ခံ’ ဘဝအဖြစ် သဘော ထားရန် ထိရောက်စွာ ခွင့်ပြုနေသည်။ မိုခါ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအပြီး ရိုဟင်ဂျာတို့၏ ဖြစ်ရပ် သည် ဤအဆိုကို သက်သေပြနေသည်။ သူတို့သည် စစ်တပ်နှင့် AA နှစ်ဖွဲ့လုံးအတွက် လူ့အဖွဲ့ အစည်းမှ ဖယ်ကြဉ်ခံထားရသော အခြားသူများအဖြစ် ရှည်ကြာစွာ ရှိနေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။¹²⁶

အဆုံးမှတ်စုများ

¹ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မီဒီယာများက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် တရားဝင် သေဆုံးသူ ဦးရေမှာ (၁၄၅) ဦး ဖြစ် သည်။ ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်က သေဆုံးသူ (၁၆၄) ဦးဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ရိုဟင်ဂျာ အသိုင်းအဝိုင်းများထံမှ အစီရင်ခံစာများအရ သေဆုံးသူဦးရေသည် (၅၀၀) နီးနီး ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည် (“Myanmar Junta says”, 2023)။
² Kyaw Hsan Hlaing, 2023a.
³ Kamal et al., 2024; United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, 2023; Zahed, 2023.
⁴ Holbraad et al., 2019; Lund, 2017.
⁵ BBC Burmese & Ng, 2023; Naw Theresa, 2023; “They ignore us”, 2023.
⁶ Passeri, 2022.
⁷ Kyaw Hsan Hlaing, 2023a.
⁸ ဤစာစောင်တွင် Kyed & Chambers (2026) ကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
⁹ Branch, 2018; Nixon, 2011; Paprocki, 2021; Ribot, 2022.
¹⁰ Borras et al., 2020; Simpson & South, 2021.
¹¹ Siddiqi, 2018.
¹² Walch, 2014; 2018.
¹³ ဤစာစောင်တွင် Kyed & Chambers (2026) ကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
¹⁴ ဤစာစောင်တွင် Nway Kant Kaw ကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
¹⁵ Lund, 2017.
¹⁶ Vigh, 2008; 2022.
¹⁷ Geertz, 1980; Makley, 2014; Stepputat & Nuijten, 2018, p. 127.
¹⁸ Siddiqi, 2019.
¹⁹ Pelling & Dill, 2010.
²⁰ Pelling & Dill, 2008.
²¹ Healy & Malhotra, 2009; Olson, 2008; Pelling & Dill, 2008.
²² Olson & Drury, 1997, pp. 227-228.
²³ Hart, 1993, p. 94
²⁴ Olson & Gawronski, 2010.
²⁵ Hart, 1993. Also see Boin (2008).
²⁶ Geertz, 1980; Hansen & Stepputat, 2001; Taussig, 1997; Wedeen, 2008.
²⁷ Hansen & Stepputat, 2001, pp. 5-7.
²⁸ Geertz, 1980.
²⁹ Hansen & Stepputat, 2001, p. 15.
³⁰ Makley, 2014.
³¹ Makley, 2014, p. 377.
³² Kahl, 2006; Passeri, 2022; Pelling & Dill, 2010.
³³ Kahl, 2006.
³⁴ Thomas & Warner, 2019.
³⁵ Passeri, 2022, p. 282.
³⁶ Furlan, 2023.
³⁷ Hossain, 2018.
³⁸ Goodhand & Klem, 2005.
³⁹ Goodhand & Klem, 2005, p. 59.
⁴⁰ Goodhand & Klem, 2005, p. 58.
⁴¹ Hansen & Stepputat, 2001; Lund, 2017, p. 1.
⁴² Brenner, 2017; Harrisson & Kyed, 2019; South, 2018.
⁴³ ဤစာစောင်တွင် Nway Kant Kaw ကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
⁴⁴ Than Lwin Tun, 2023.
⁴⁵ For example, see Myanmar News Agency (2023a).
⁴⁶ “Rehabilitate livelihoods”, 2023.
⁴⁷ Myanmar News Agency, 2023b.
⁴⁸ Than Htwe, 2023.
⁴⁹ Myanmar News Agency, 2023c.
⁵⁰ Myanmar News Agency, 2023d; 2023e; 2023f.
⁵¹ Myanmar News Agency, 2023g.
⁵² Myanmar News Agency, 2023h.
⁵³ Myanmar News Agency, 2023h.
⁵⁴ Myanmar News Agency, 2023i.
⁵⁵ Myanmar News Agency, 2023i.
⁵⁶ “Collaborative efforts called for”, 2023.
⁵⁷ Myanmar News Agency, 2023i.
⁵⁸ Myanmar News Agency, 2023h.
⁵⁹ “Senior General Min Aung Hlaing”, 2023.
⁶⁰ “Fundraising concert”, 2023; Myanmar News Agency, 2023j.
⁶¹ See for instance: “Naval vessels deliver” (2023).
⁶² “Affordable essentials offered in Cyclone-hit Sittway”, 2023.
⁶³ “Low-income families”, 2023.
⁶⁴ “Donation ceremony held”, 2023.
⁶⁵ Chambers & Cheesman, 2019.
⁶⁶ “Patthana recitation conducted”, 2023.
⁶⁷ Myanmar News Agency, 2023f.
⁶⁸ Jordt, 2003; 2007.
⁶⁹ Schober, 2005; 2011.
⁷⁰ Also see: Houtman (1999); Turner (2014); Walton (2016).
⁷¹ “Soonest rehabilitate”, 2023.
⁷² ရခိုင်အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပေးပို့ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းအား “လုံးဝ တာဝန်မဲ့ပြီး လူမဆန်သော လုပ်ရပ်” အဖြစ် ရှုတ်ချကာ စစ်တပ်၏ ကြိုးပမ်းမှု များကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည် (Visual Rebellion Myanmar, 2023)။
⁷³ Myanmar News Agency, 2023l.
⁷⁴ Myanmar News Agency, 2023h.
⁷⁵ Myanmar News Agency, 2023i.
⁷⁶ Myanmar News Agency, 2023i.
⁷⁷ Myanmar News Agency, 2023k.
⁷⁸ Kyaw Hsan Hlaing, 2023a. ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များတစ်လျှောက်တွင် AA/ULA သည် ရခိုင် ပြည်နယ်၌ အဓိကကျသော နိုင်ငံရေးအင်အားစုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေရပ် မြေအပေါ် အာရကန်လွတ်မြောက်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ရေး မျှော်မှန်းချက်အပေါ် အာရုံစိုက်သည့် “ရက္ခိတလမ်းစဉ်” အတွေးအခေါ်ကို အခြေခံ၍ “အာရကန်အိပ်မက်” ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ရခိုင် တိုင်းရင်းသားပြည်သူများကို တိုက်တွန်းအားပေးခဲ့သည်။
⁷⁹ Kyaw Hsan Hlaing, 2021.
⁸⁰ Hansen & Stepputat, 2001.
⁸¹ Humanitarian and Development Coordination Office, 2023. 
⁸² See e.g. United League of Arakan (2023).
⁸³ “AA assists evacuation”, 2023; “Thousands flee homes”, 2023.
⁸⁴ “AA assists evacuation”, 2023.
⁸⁵ “AA: Myanmar Junta”, 2023.
⁸⁶ “AA offers its own accounting”, 2023.
⁸⁷ Cyclone Mocha ERRCA, 2023.
⁸⁸ “Arakan Army provides relief”, 2023.
⁸⁹ AA/ULA သည် ၎င်းတို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် အာရကန် (ရခိုင်) မှ ‘မွတ်စလင်’ အသိုင်း အဝိုင်းများဟု ရည်ညွှန်းပြီး၊ ‘ရိုဟင်ဂျာ’ ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တိုက်ရိုက် အသုံးမပြုသည်ကို သတိပြု ရန် အရေးကြီးသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့က ထိုအသုံးအနှုန်းသည် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားအဖြစ် အခိုင် အမာဆိုမှုများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်သူများနှင့် အထက်လွှာ အသိုင်း အဝိုင်းများက နိုင်ငံရေးအရ တည်ဆောက်ထားသည့်အရာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုသော ကြောင့် ဖြစ်သည်။ Latifi (2024) ကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
⁹⁰ Arakan Army, 2023b.
⁹¹ ဥပမာအားဖြင့် “AA: Myanmar Junta” (2023) ကို ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
⁹² “One billion kyats donated”, 2023.
⁹³ United League of Arakan, 2023.
⁹⁴ Arakan Army, 2023a.
⁹⁵ “FPNCC, UWSA donate”, 2023. ၎င်းတွင် Federal Political Negotiation and Consultative Committee (ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံရေးဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ)၊ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ၊ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO)၊ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (TNLA)၊ ‘ဝ’ ပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော် (UWSA) နှင့် ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (SSPP) တို့ထံမှ သိသာထင်ရှားသည့်ပမာဏရှိသော အလှူ ငွေများ ပါဝင်သည်။
⁹⁶ Myanmar Peace Monitor, 2023.
⁹⁷ See for example, “Arakan Army is” (2023); Kyaw Hsan Hlaing (2023a; 2023b); Naw Theresa (2023).
⁹⁸ “One billion kyats donated”, 2023.
⁹⁹ See e.g. “Thousands of Pauk Taw”, 2023.
¹⁰⁰ “Arakan Army is actively doing rehabilitation work”, 2023.
¹⁰¹ “ULA/AA replants shade trees”, 2023.
¹⁰² ဥပမာအားဖြင့် “Arakan State residents” (2024), “Ban on aid deliveries” (2023), “Dozens of storm-hit villages” (2023), “Junta bars collection of donations” (2023), “Junta falls woefully short” (2023), Maung Khaing Tun (2023), “Myanmar junta bars aid” (2023) ကို ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
¹⁰³ Naw Theresa, 2023.
¹⁰⁴ Kyaw Hsan Hlaing, 2023a; 2023b.
¹⁰⁵ Furlan, 2023, p. 1446.
¹⁰⁶ Renshaw, 2023. အာဏာသိမ်းပြီးနောက်၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီမှ ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ်များသည် မြန်မာပြည်သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ်စားပြုရန်အတွက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်၊ ၎င်းအဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် အများစု ပုန်းအောင်းနေရ သို့မဟုတ် ပြည်ပတွင် တိမ်းရှောင်နေရသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မကြာမီတွင် CRPH အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများမှ အခြားကိုယ်စားလှယ်များ က မြန်မာပြည်သူတို့၏ တရားဝင် အစိုးရကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
¹⁰⁷ National Unity Government of Myanmar, 2023; Naw Theresa, 2023.
¹⁰⁸ Acting President Duwa Lashi La, 2023.
¹⁰⁹ Public Voice Television, 2023.
¹¹⁰ ဥပမာအားဖြင့် “They ignore us” (2023) နှင့် Amnesty International (2023) ကို ကြည့်ရှုနိုင် ပါသည်။
¹¹¹ ၂၀၁၂ ခုနှစ် လူမျိုးရေးပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်ကို Cheesman (2017) တွင် ကြည့်ရှုနိုင် ပါသည်။
¹¹² ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလလယ်ကတည်းက ကျောက်တော်မြို့နယ်သည် AA/ULA ၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက် တွင် အပြည့်အဝ ရှိနေသည်။
¹¹³ စွယ်တော်ရွာသား၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၈ ရက်။
¹¹⁴ ၂၀၁၂ လူမျိုးရေးပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်ကို Cheesman (2017) တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
¹¹⁵ စွယ်တော်ရွာသား၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်။
¹¹⁶ De Chickera, 2021; Gehlot, 2021; Nyana Yoni, 2021; Zahed, 2023.
¹¹⁷ Johnson et al., 2019.
¹¹⁸ Johnson et al., 2019, p. 86.
¹¹⁹ Siddiqi, 2018; Walch, 2014; 2018.
¹²⁰ Makley, 2014; Siddiqi, 2014; 2018; Venugopal & Yasir, 2017; Walch, 2015.
¹²¹ Branch, 2018; Paprocki, 2021; Passeri, 2022; Siddiqi, 2018.
¹²² Le Billon & Waizenegger, 2007.
¹²³ Pelling & Dill, 2010.
¹²⁴ Branch, 2018.
¹²⁵ Agamben, 1998.
¹²⁶ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း တိုက်ခတ်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ SAC (နစက) နှင့် AA တို့ကြား စစ်ပွဲ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းများအပေါ် ကျူးလွန်သော အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများဆိုင်ရာ သတင်းများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ See “Fog of War” (2024) for more details.

ကိုးကားချက်များ

AA offers its own accounting of Cyclone Mocha’s destructive toll. (2023, June 1). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/itsowncount.html

AA assists evacuation of residents and IDPs ahead of storm’s Arakan State landfall. (2023, May 12). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/ntsadem.html

AA: Myanmar Junta is Blocking Cyclone Mocha Aid. (2023, May 29). The Irrawaddy.https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-myanmar-junta-is-blocking-cyclone-mocha-aid.html

Acting President Duwa Lashi La. (2023, June 4). အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ ယာယီသမ္မတ ဒူဝါလရှီးလမှ လွတ်မြောက်နယ်မြေတစ်နေရာအတွင်းရှိ ဆိုင်ကလုန်း မိုခါမုန်တိုင်းသင့် ပြည်သူများထံသို့ သွားရောက်ခြင်း [Facebook post]. Facebook. https://www.facebook.com/Actingpresidentduwalashila/posts/pfbid02bNTvNkU6R3n59kTt3QesCpKp636z7vQofc69Uru1EWpApQUqMcVAAwZsLuWUcBaFl

Affordable essentials offered in Cyclone-hit Sittway. (2023, 6 August). Global New Light of Myanmar. https://cdn.digitalagencybangkok.com/file/client-cdn/gnlm/wp-content/uploads/2023/08/6_Aug_23_gnlm.pdf

Agamben, G. (1998). Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Stanford University Press.

Amnesty International. (2023, June 14). Myanmar: Military Authorities Exacerbate the Suffering Caused by Cyclone Mocha [Public statement]. https://www.amnesty.org/en/documents/asa16/6875/2023/en/

Arakan Army. (2023a, May 17). MOCHA မုန်တိုင်းနောက်ဆက်တွဲအရေးပေါ်ကယ်ဆယ်ရီးလုပ်ငန်းများနန့်ပတ်သက်၍ ULA ဥက္ကဋ္ဌပြောကြားသည့်မိန့်ခွန်း ။ https://www.arakanarmy.net/post/mocha-မ-န-တ-င-န-က-ဆက-တ-အရ-ပ-ကယ-ဆယ-ရ-လ-ပ-ငန-မ-နန-ပတ-သက-ulaဥက-ကဋ-ဌပ-က-သည-မ-န-ခ-န

Arakan Army. (2023b, July 14). Cyclone Mocha ERRCA Statement. https://www.arakanarmy.net/post/statement-2

Arakan Army is actively doing rehabilitation work in Rakhine. (2023, June 19) Narinjara News. https://www.narinjara.com/news/detail/649034a48fdf10b2d3370506

Arakan Army provides relief supplies for storm-hit Muslim villages. (2023, June 9). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/aa-provsto.html

Arakan State residents still struggling to recover from Cyclone Mocha. (2024, May 14). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/natersidc.html

Ban on aid deliveries could ring death knell for Arakan storm victims. (2023, June 9). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/ban-aid-deliver.html

BBC Burmese, & Ng, K. (2023, June 27). Myanmar Army Cuts Off Aid to Cyclone Survivors. BBC. https://www.bbc.com/news/world-asia-65995101

Boin, A. (2008). Crisis Management. Sage.

Borras, S. M., Franco, J. C., & Nam, Z. (2020). Climate change and land: Insights from Myanmar. World Development, 129, 104864.

Branch, A. (2018). From Disaster to Devastation: Drought as War in Northern Uganda. Disasters, 42(S2), S306-S327.

Brenner, D. (2017). Authority in rebel groups: Identity, recognition and the struggle over legitimacy. Contemporary Politics, 23(4), 408–426.

Chambers, J., & Cheesman, N. (2019). Coming to terms with moral authorities in Myanmar. Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia, 34(2), 231-257.

Cheesman, N. (2017). Introduction: Interpreting Communal Violence in Myanmar. Journal of Contemporary Asia, 47(3), 335-352.

Collaborative efforts called for respective regional interests to further development. (2023, July 11). The Global New Light of Myanmar. https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/10965

De Chickera, A. (2021, March 18). Stateless and Persecuted: What Next for the Rohingya? Migration Policy Institute. https://www.migrationpolicy.org/article/stateless-persecuted-rohingya

Donation ceremony held for monastic school maintenance, rehabilitation efforts in Rakhine State. (2023, June 6). The Global New Light of Myanmar. https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/10640

Dozens of storm-hit villages in Arakan State yet to receive relief supplies. (2023, July 13). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/yeto-receief.html

Fog of War: The Battle for Truth and Blame in the Rakhine Conflict. (2024, November 12). Frontier Myanmar. https://www.frontiermyanmar.net/en/fog-of-war-the-battle-for-truth-and-blame-in-the-rakhine-conflict/

FPNCC, UWSA donate K1 billion to storm victims in Arakan through AA. (2023, June 10). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/fpncc-uwsa-storm-victims.html

Fundraising concert for Mocha victims concludes successfully. (2023, June 5). The Global New Light of Myanmar. https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/10626

Furlan, M. (2023). Rebel governance at the time of COVID-19: Emergencies as opportunities for rebel rulers. Studies in Conflict & Terrorism, 46(8), 1440–1463.

Geertz, C. (1980). Negara: The Theatre State in Nineteenth Century Bali. Princeton University Press.

Gehlot, N. (2021). Law and Statelessness: A Case Study of the Rohingya Muslims of Myanmar. Independent Journal of Burmese Scholarship, 1. https://ijbs.online/?page_id=2800

Goodhand, J., & Klem, B. (2005). Aid, Conflict and Peacebuilding in Sri Lanka 2000-2005. The Asia Foundation.

Hansen, T., & Stepputat, F. (2001). Introduction: States of Imagination. In T. Hansen, & F. Stepputat (Eds.), States of Imagination: Ethnographic Explorations of the Postcolonial State (pp. 1-38). Duke University Press.

Harrisson, A. P., & Kyed, H. M. (2019). Ceasefire State-Making and Justice Provision by Ethnic Armed Groups in Southeast Myanmar. Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia, 34(2), 290–326.

Hart, P. (1993). Symbols, Rituals and Power: The Lost Dimensions of Crisis Management. Journal of Contingencies and Crisis Management, 1(1), 36-50.

Healy, A., & Malhotra, N. (2009). Myopic Voters and Natural Disaster Policy. American Political Science Review, 103(3), 387–406. https://doi.org/10.1017/S0003055409990104

Holbraad, M., Kapferer, B., & Sauma, J. F. (2019). Ruptures: Anthropologies of Discontinuity in Times of Turmoil. UCL Press.

Hossain, N. (2018). The 1970 Bhola Cyclone, Nationalist politics, and the subsistence crisis contract in Bangladesh. Disasters, 42(1), 187–203.

Houtman, G. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics: Aung San Suu Kyi and the National League for Democracy. Tokyo University of Foreign Studies.

Humanitarian and Development Coordination Office – HDCO. (2023, May 10). Cyclone Mocha: Listen – Alert – Prepare. Telegram. https://t.me/hdcoULA/24

Johnson, T., Meding, J., Gajendran, T., & Forino, G. (2019). Disaster Vulnerability of Displaced People in Rakhine State, Myanmar. In A. Asgary (Ed.), Resettlement Challenges for Displaced Populations and Refugees (pp. 81-91). Springer.

Jordt, I. (2003). From Relations of Power to Relations of Authority: Epistemic Claims, Practices, and Ideology in the Production of Burma’s Political Order. Social Analysis: The International Journal of Social and Cultural Practice, 47(1), 65-76.

Jordt, I. (2007). Burma’s Mass Lay Meditation Movement: Buddhism and the Cultural Construction of Power. Ohio University Press.

Junta bars collection of donations for storm victims in Kyaukphyu. (2023, May 24). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/acolovms.html

Junta falls woefully short on funding needed for rehabilitation of Arakan State. (2023, June 16). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/junta-woefully-short.html

Kahl C. (2006). States, Scarcity, and Civil Strife in the Developing World. Princeton University Press.

Kamal, R. D., Kaiser, Z. R. M. A., & Mariano, K. (2024). Exclusion and persecution: The Rohingya crisis through the lens of nationalism, statelessness, and violence. World Affairs, 187(4), 545–558. https://doi.org/10.1002/waf2.12043

Kyaw Hsan Hlaing. (2021, August 6). Arakan Army Extends Administrative Grip on Rakhine State. Frontier Myanmar. https://www.frontiermyanmar.net/en/arakan-army-extends-administrative-grip-on-rakhine-state

Kyaw Hsan Hlaing. (2023a, May 19). Arakan Rebel Government Takes Lead in Myanmar Cyclone Recovery Effort. The Diplomat.https://thediplomat.com/2023/05/arakan-rebel-government-takes-lead-in-myanmar-cyclone-recovery/

Kyaw Hsan Hlaing. (2023b). Responses to humanitarian needs in western Myanmar after cyclone mocha. Perspective, 72, 1–16.

Kyed, H. M., & Chambers, J. (2026). Introduction to the Special Issue on Climate Change and Conflict: Advancing Understandings of the Climate-Conflict Nexus in Times of Political Rupture and Chronic Crisis. Independent Journal of Burmese Scholarship, 7. https://ijbs.online/?page_id=5641

Le Billon, P., & Waizenegger, A. (2007) Peace in the wake of disaster? Secessionist conflicts and the 2004 Indian Ocean tsunami. Transactions of the Institute of British Geographers. 32(3), 411–427.

Low-income families hit hardest in aftermath of Cyclone Mocha. (2023, June 17). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/low-income-families-hit-hardest.html

Lund, C. (2017). Rule and Rupture: State Formation through the Production of Property and Citizenship. In C. Lund, & M. Eilenberg (Eds.), Rule and Rupture: State Formation through the Production of Property and Citizenship (pp. 1-30). Wiley Blackwell.

Makley, C. (2014). Spectacular Compassion: ‘Natural’ Disasters and National Mourning in China’s Tibet. Critical Asian Studies, 46(3), 371-404.

Nway Kant Kaw. (2026). Greening Dictatorship: The Military’s Appropriation of Climate Change. Independent Journal of Burmese Scholarship, 7. https://ijbs.online/?page_id=5653

Maung Khaing Tun. (2023, June 7). Rehabilitating Arakan State in Cyclone Mocha’s Aftermath. Development Media Group. https://www.dmediag.com/opinion/rehabicym.html

Myanmar junta bars aid agencies from directly helping storm victims in Arakan. (2023, May 25). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/nabarsaid.html

Myanmar Junta says 145 died in Cyclone, NGOs fear higher toll. (2023, May 20). Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-says-145-died-cyclone-ngos-fear-higher-toll-2023-05-19

Myanmar News Agency. (2023a, May 16). As storm warnings were released in time, the country overcame the challenges of the storm with the least casualties: Senior General. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/as-storm-warnings-were-released-in-time-the-country-overcame-the-challenges-of-the-storm-with-the-least-casualties-senior-general/

Myanmar News Agency. (2023b, July 31). Over 70% of Rakhine’s tourism businesses resumes operations after disaster. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/over-70-of-rakhines-tourism-businesses-resumes-operations-after-disaster/

Myanmar News Agency. (2023c, May 24). Tatmadaw senior officers, officials assist in rehabilitation work in Rakhine State. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/tatmadaw-senior-officers-officials-assist-in-rehabilitation-work-in-rakhine-state/

Myanmar News Agency. (2023d, June 15). SAC Vice-Chair DPM Vice-Senior General Soe Win oversees rehabilitation efforts, meets frontline personnel in storm-hit Rakhine State. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/sac-vice-chair-dpm-vice-senior-general-soe-win-oversees-rehabilitation-efforts-meets-frontline-personnel-in-storm-hit-rakhine-state/

Myanmar News Agency. (2023e, June 15). SAC Vice-Chairman Deputy Prime Minister Vice-Senior General Soe Win meets departmental personnel, relief teams, voluntary teams in Maungtaw, Buthidaung townships. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/sac-vice-chairman-deputy-prime-minister-vice-senior-general-soe-win-meets-departmental-personnel-relief-teams-voluntary-teams-in-maungtaw-buthidaung-townships/

Myanmar News Agency. (2023f, June 17). SAC Vice-Chairman Deputy Prime Minister Vice-Senior General Soe Win attends cash donation for Mocha-hit monasteries, monastic education schools in Rakhine State. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/sac-vice-chairman-deputy-prime-minister-vice-senior-general-soe-win-attends-cash-donation-for-mocha-hit-monasteries-monastic-education-schools-in-rakhine-state/

Myanmar News Agency. (2023g, 16 May). Donations will be allotted to Rakhine State as well as to other storm-hit areas: Senior General. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/donations-will-be-allotted-to-rakhine-state-as-well-as-to-other-storm-hit-areas-senior-general/

Myanmar News Agency. (2023h, 16 May). It is necessary to rehabilitate Rakhine State to be better than the original situation: Senior General. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/it-is-necessary-to-rehabilitate-rakhine-state-to-be-better-than-the-original-situation-senior-general/

Myanmar News Agency. (2023i, July 11). Relief and rehabilitation tasks relying on internal strengths. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/relief-and-rehabilitation-tasks-relying-on-internal-strengths/

Myanmar News Agency. (2023j, June 20). Ceremony to honour people involved in fundraising events for Mocha victims. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/ceremony-to-honour-people-involved-in-fundraising-events-for-mocha-victims/

Myanmar News Agency. (2023k, May 16). Donations will be allotted to Rakhine State as well as to other storm-hit areas: Senior General. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/donations-will-be-allotted-to-rakhine-state-as-well-as-to-other-storm-hit-areas-senior-general/

Myanmar News Agency. (2023l, May 27). Kayin BGF, Myinegyingu Special Region families donate cash for storm victims of Rakhine State. The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/kayin-bgf-myinegyingu-special-region-families-donate-cash-for-storm-victims-of-rakhine-state/

Myanmar Peace Monitor. (2023, May 18). TNLA, MNDAA expresses condolence for cyclone victims. Burma News International. https://mmpeacemonitor.org/319419/tnla-mndaa-expresses-condolence-for-cyclone-victims/

National Unity Government of Myanmar. (2023, May 23). ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း “မိုခါ ” (MOCHA) ကြောင့် နေအိမ်ပျက်စီးဆုံးရှုံးသူ ဒေသခံအိမ်ထောင်စုများကို အမိုးအကာအတွက် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ပေးမှု သတင်းထုတ်ပြန်ချက် [Facebook post]. Facebook. https://www.facebook.com/NUGmyanmar/posts/pfbid02J3izBD2p9KGpANzLMticzw4XrHcQg4Jg67CG9GVXQ6CLLsX285M4D4qiZ13HWhmal

Naval vessels deliver donated supplies to Rakhine State. (2023, May 17). The Global New Light of Myanmar. https://www.moi.gov.mm/moi%3Aeng/news/10346

Naw Theresa. (2023, June 15). Cyclone Mocha in Myanmar: Mayhem and Maneuvering. The Diplomat. https://thediplomat.com/2023/06/cyclone-mocha-in-myanmar-mayhem-and-maneuvering/

Nixon, R. (2011). Slow Violence and the Environmentalism of the Poor. Harvard University Press.

Nyana Yoni. (2021). Enacting Border Governance through Multi-scalar Violence: Exclusion and discrimination of Rohingya people in Rakhine state. Modern Asian Studies, 56(2), 567-602. https://doi.org/10.1017/S0026749X21000135

Olson, R. S. (2008). Toward a politics of disaster: Losses, values, agendas, and blame. In A. Boin (Ed.), Crisis Management, Volume 3 (pp. 154–169). Sage.

Olson, R. S., & Drury, C. A. (1997). Un-therapeutic communities: A cross-national analysis of post-disaster political unrest. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 15, 221–238.

Olson, R. S., & Gawronski, V.T. (2010). From Disaster Event to Political Crisis: A ‘5C+A’ Framework for Analysis. International Studies Perspectives, 11(3), 205-221.

One billion kyats donated to storm victims through AA. (2023, May 30). Development Media Group. https://www.dmediag.com/news/obydormc.html

Paprocki, K. (2021). Threatening Dystopias: The Global Politics of Climate Change Adaptation in Bangladesh. Cornell University Press.

Passeri, A. (2022). Authoritarian Rule and the Weaponisation of Natural Disasters: The Case of Myanmar from Cylone Nargus to the COVID-19 Pandemic (2008-2021). Journal of Asian Security and International Affairs, 9(2), 280-300.

Patthana recitation conducted at Botahtaung Pagoda to be free from natural disasters. (2023, May 11). The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/patthana-recitation-conducted-at-botahtaung-pagoda-to-be-free-from-natural-disasters/

Pelling, M., & Dill, K. (2008). Disaster Politics: From Social Control to Human Security [Working paper]. Environment, Development and Politics Working Paper Series, Department of Geography, King’s College London. https://www.disasterdiplomacy.org/pb/pellingdill2008.pdf

Pelling, M., & Dill, K. (2010). Disaster politics: Tipping Points for Change in the Adaptation of Sociopolitical Regimes. Progress in Human Geography, 34(1), 21–37. https://doi.org/10.1177/0309132509105004

Public Voice Television. (2023, May 19). ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မိုခါ ဘေးသင့်တဲ့ ပြည်သူတွေအတွက် ကျပ်သိန်း ၈၄၀ ကျော် ထောက်ပံ့ထား [Facebook post]. Facebook. https://www.facebook.com/pvtvmyanmar/posts/pfbid0tmmz9rZ9NRBw7Lmu7Sbwu8P6KRDJPkaWMsvPGdZx4jivmDQFajzn2q4DAE2MU2bJl

Rehabilitate livelihoods and living standards after natural disasters. (2023, July 29). The Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/rehabilitate-livelihoods-and-living-standards-after-natural-disasters/

Renshaw, C. (2023). The National Unity Government: Legitimacy and Recognition. In M. Takeda, & C. Yamahata (Eds.), Myanmar’s Changing Political Landscape: Old and New Struggles (pp. 225-241). Springer.

Schober, J. (2005). Buddhist Visions of Moral Authority and Modernity in Burma. In M. Skidmore (Ed.), Burma at the Turn of the Twenty-First Century (pp. 113-132). University of Hawai’i Press.

Schober, J. (2011). Modern Buddhist Conjunctures in Myanmar: Cultural Narratives, Colonial Legacies, and Civil Society. University of Hawaii Press.

Senior General Min Aung Hlaing graces collective work of charity feasts for storm victims in Sittway. (2023, July 12). The Global New Light of Myanmar. https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/10975

Siddiqi, A. (2014). Climatic disasters and radical politics in southern Pakistan: the non-linear connection. Geopolitics, 19(4), pp. 885–910.

Siddiqi, A. (2018). Disasters in Conflict Areas: Finding the Politics. Disasters, 42(S2), S161-172.

Siddiqi, A. (2019). In the Wake of the Disaster: Islamists, the State and a Social Contract in Pakistan. Cambridge University Press.

Simpson, A., & South, A. (2021). Evolving Climate Change Governance in Myanmar. In J. Marquardt, L. L. Delina, & M. Smits (Eds.), Governing Climate Change in Southeast Asia. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429324680

Soonest rehabilitate storm-ravaged areas with concerted efforts. (2023, 5 July). Global New Light of Myanmar. https://www.gnlm.com.mm/soonest-rehabilitate-storm-ravaged-areas-with-concerted-efforts/

South, A. (2018). Hybrid governance and the politics of legitimacy in the Myanmar peace process. Journal of Contemporary Asia 48(1), 50–66.

Stepputat, F., & Nuijten, M. (2018). Anthropology and the Enigma of the State. In H. Wydra, & B. Thomassen (Eds.), Handbook of Political Anthropology (pp. 127-144).

Taussig, M. (1997). The Magic of the State. Routledge.

Than Lwin Tun. (2023, May 10). Disaster Preparedness and Response. Myanmar Digital News. https://mdn.gov.mm/my/node/155746

Than Htwe. (2023, June 6). ‘Mocha’ action shows SAC’s ability. Bangkok Post. https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/2585691/mocha-action-shows-sacs-ability

‘They ignore us on purpose’: Cyclone deepens Rohingya suffering. (2023, June 15). Frontier Myanmar. https://www.frontiermyanmar.net/en/they-ignore-us-on-purpose-cyclone-deepens-rohingya-suffering/

Thomas, K. A., & Warner, B. P. (2019). Weaponizing vulnerability to climate change. Global Environmental Change, 57, 101928. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2019.101928

Thousands flee homes as Cyclone Mocha Nears Myanmar’s coast. (2023, May 13). The Irrawaddy. https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-flee-homes-as-cyclone-mocha-nears-myanmars-coast.html

Thousands of Pauk Taw Muslim refugees shifted to safer place. (2023, June 14). Narinjara News. https://www.narinjara.com/news/detail/64605f0d95a04502b7cec1dc

Turner, A. (2014). Saving Buddhism: The Impermanence of Religion in Colonial Burma. University of Hawaii Press.

ULA/AA replants shade trees as many uprooted by cyclone Mocha. (2023, June 23). Narinjara News. https://www.narinjara.com/news/detail/649503ff2dcd329d44122c7f

United League of Arakan. (2023, May 15). Call for humanitarian assistance for an emergency response to Cyclone Mocha in Arakan. Arakan Army. https://www.arakanarmy.net/post/call-for-humanitarian-assistance-for-an-emergency-response-to-cyclone-mocha-in-arakan

United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. (2023a, May 25). Cyclone Mocha Situation Report No. 1, 25 May 2023.

United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. (2023b). Humanitarian Access Suspended in Cyclone-Ravaged Rakhine State. Relief Web. https://reliefweb.int/report/myanmar/humanitarian-access-suspended-cyclone-ravaged-rakhine-state-enmm

Venugopal, R., & Yasir, S. (2017). The politics of natural disasters in protracted conflict: the 2014 flood in Kashmir. Oxford Development Studies, 45(4), 424–442.

Vigh, H. (2008). Crisis and chronicity: Anthropological perspectives on continuous conflict and decline. Ethnos, 73(1), 5–24.

Vigh, H. (2022). Slow Crisis in Bissau and Beyond. Global Discourse, 12(3-4), 522-536.

Visual Rebellion Myanmar. (2023, July 18). Two months after Cyclone Mocha and Survivors Still Wait for Assistance. Democratic Voice of Burma. https://english.dvb.no/two-months-after-cyclone-mocha-hit-and-survivors-still-wait-for-assistance/

Walch, C. (2014). Collaboration or obstruction? Rebel group behavior during natural disaster relief in the Philippines. Political Geography, 43, 40–50.

Walch, C. (2015) Expertise and policy making in disaster risk reduction. Nature Climate Change, 5, 706–707.

Walch, C. (2018). Disaster risk reduction amidst armed conflict: informal institutions, rebel groups, and wartime political orders.Disasters, 42(S2), S239−S264.

Walton, M. J. (2016). Buddhism, Politics and Political Thought in Myanmar. Cambridge University Press.

Wedeen, L. (2008). Peripheral Visions: Publics, Power and Performance in Yemen. University of Chicago Press. Zahed, I. U. M. (2023). Myanmar’s Military Coup: The Rohingya Caught ‘Between the Devil and the Deep Sea’. Studies in Ethnicity and Nationalism, 23(2), 213–231.